Duurzaamheid is een kans

Andy van den Dobbelsteen vindt het een voorrecht te behoren tot de generatie die gesteld staat voor de transitie naar een duurzame en energieneutrale samenleving. Volgens hem geen angstbeeld, maar een kans. Hij wil graag een flinke bijdrage leveren aan die transitie en richt zich daarbij voornamelijk op de gebouwde omgeving. Hoe kunnen we die energieneutraal maken, hoe kunnen we kringlopen sluiten en hoe leidt dat tot een verbeterde leefkwaliteit?

Persoonlijke motivatie

‘Ik heb een sterke motivatie. We leven in een heel bijzonder tijdsgewricht waarin duurzaamheidsvraagstukken niet langer voor ons uitgeschoven kunnen worden. Als we de vraagstukken en de context waarin we leven bekijken, dan zien we dat de huidige generatie deze vraagstukken moet oplossen. Alleen dan kan er een leefbare toekomst gegarandeerd worden voor ons en onze kinderen. Wij zijn het die het nu moeten gaan doen. Vóór 2025 moet er een antwoord geformuleerd zijn ten aanzien van klimaatverandering, hernieuwbare energiebronnen, investeringsrichtingen en andere aspecten van duurzaamheid. Daar moet op tijd op geanticipeerd worden, en de investeringen kunnen daar nu al voor gedaan worden. Dat wij voor die vraag gesteld staan zie ik niet zozeer als een problematische opgave, maar als een eer. Onze generatie kan daar later op worden afgerekend.

Achteraf gezien heb ik mijn ecologische bewustzijn van kinds af aan meegekregen. Mijn grootouders leefden dicht bij de natuur. Ik ging daar vaak logeren. Met hen maakte ik lange boswandelingen, ze hadden een eigen moestuin en waren zuinig met wat ze hadden. Nu leven we veel decadenter, en zien we niet zo goed meer hoe we op een andere manier kunnen leven: op een wijze die integraler en minder materialistisch is.’

Persoonlijke ambitie

‘Ik ben heel ambitieus, maar dan in de idealistische zin. Ik wil graag een flinke bijdrage leveren aan de transitie naar een duurzame samenleving. Daarbij richt ik me voornamelijk op de gebouwde omgeving. Hoe kunnen we die energieneutraal maken, hoe kunnen we kringlopen sluiten en hoe leidt dat tot een verbeterde leefkwaliteit? Nu wordt gedacht, en ook uitgedragen, dat de duurzame samenleving een angstbeeld vormt. Dat het een samenleving is waarin minder voor handen is, zoals grondstoffen. Dit is echter een geprojecteerde angst. Ik denk dat we het moeten zien als een kans naar een veel betere samenleving. Ik wil over een aantal decennia terugkijken en kunnen zeggen hoe belabberd onze jeugd eigenlijk was, en hoeveel beter de samenleving dan. Stel je voor dat we met zijn allen op dit moment een samenleving kunnen creëren waarin minder stress voorkomt, waarin we ons lekkerder voelen, waar de omgeving groener wordt, we de wereld en haar grondstoffen niet uitputten en waarin mensen en natuur gezonder zijn. Ik wil niet alleen in mijn eigen belang een echte bijdrage leveren, maar voor ons allemaal.’

Opgave

’Duurzaamheid klinkt soms als een technische vereiste aan bijvoorbeeld installaties. Maar het voor mij heeft het een veel positievere connotatie; volhoudbaarheid. Duurzaamheid staat bij mij voor het creëren van een mooie, gezonde en volhoudbare leefomgeving. Voor welzijn en geluk, waarmee je generaties vooruit kan en geen schadelijke neveneffecten voor anderen of de omgeving genereert. Het is een nieuwe manier van leven, en genieten. Energie is nu het meest urgente vraagstuk dat we moeten aanpakken. In 2020 moet alle nieuwbouw energieneutraal zijn. Dat is de harde kant van energie, er kan op een technische manier naar gekeken worden. Maar veel belangrijker is de gebruiker en hoe die omgaat met energie. Menselijke energie levert soms meer op dan een riedeltje technische ingrepen. Daar ligt de kern. En onder die energie versta ik ook sfeer, harmonie, het trillen van positieve energie op een bepaalde plek. Het is erg belangrijk om je dat te realiseren. Dat heeft met echte duurzaamheid te maken. Het is de zachte kant van het energievraagstuk.’

Opleiding

‘Ik heb in Goirle (bij Tilburg) op een Jenaplan basisschool gezeten, en dat heeft mij onder andere gevormd tot wie ik nu ben. Op die school was vrije expressie erg belangrijk. Er heerste een soort positief maatschappelijk liberalisme, je kon er je eigen gang gaan en in eigen tempo en naar eigen belangstelling leren. Soms leerden we vooruit, en kon je je eigen maken wat je zelf interessant vond. Tijdens de vieringen op school deed iedereen mee, en dat was voor mij bijvoorbeeld een manier om mijn verlegenheid te overwinnen en om te buigen naar eigen expressie. Creativiteit was een belangrijke drager binnen de ideeopvatting van de school. Daarna heb ik op het Mill Hill College gezeten, ook in Goirle. Ook een school met een maatschappelijke ambitie. De school had een dorps karakter met een persoonlijke sfeer, waar iedereen elkaar kende.

In Delft heb ik aan de TU eerst een jaar Lucht- en Ruimtevaart techniek gedaan maar ben daarna overgestapt naar Civiele Techniek. Al tijdens mijn afstuderen was ik bezig met ‘duurzaam bouwen’. Dat was in die tijd nog geen specialisme binnen mijn faculteit; ik had daar extra supervisie vanuit de faculteit Bouwkunde voor nodig, die gegeven werd door Jón Kristinsson. Na mijn afstuderen moest ik voor mijn vervangende dienstplicht - ik was principiële dienstweigeraar - ten dienste van de maatschappij iets doen dat niet in het verlengde lag van mijn carrière. Zo ben ik op Bouwkunde beland, waar ik voor Jón Kristinsson werkte. In totaal heb ik zeven jaar parttime advieswerk gedaan, bij opMAAT en het NIBE, maar mijn definitieve plek aan de TU Delft vond ik door mijn promotieonderzoek. Dat startte ik in 2000 weer aan de faculteit Civiele Techniek, maar heb ik (vanwege interne reorganisaties bij de TU) in 2004 bij Bouwkunde afgerond. Sindsdien ben ik er niet meer weggeweest, zeker sinds ik er hoogleraar werd.’

Persoonlijk netwerk

Jón Kristinsson Mijn grote leermeester, afstudeerbegeleider, baas, promotor en uiteindelijk mijn voorganger als hoogleraar. Hij is een hele slimme en wijze man, al in de jaren 70 bezig met duurzaam bouwen. Met hem heb ik het boek ‘Integrated Sustainable Design’ gemaakt, en ik heb meegewerkt aan een film over zijn visie en werk (‘Tussen zon en magma’). Van Jón heb ik heel veel geleerd, leer ik nog steeds en ik heb via hem veel mensen leren kennen.

Arjan van Timmeren Met Arjan ben ik heel close. Ik ken hem sinds zijn afstuderen, en ben samen met hem altijd de rechterhand van Jón Kristinsson geweest. Hij was tevens kandidaat voor het hoogleraarschap dat ik nu bekleed en ik ben heel erg blij dat hij nu hoogleraar Environmental Technology & Design op Bouwkunde is geworden. Mijn partner in crime bij de afdeling Urbanism. Hij is één van de slimste mensen die ik ken, en een goede architect bovendien.

Rob Roggema Weer zo’n slimme vriend. Rob is van huis uit landschapsarchitect, die onder andere als richtingbepalende manager heeft gewerkt bij de Provincie Groningen. Hij was in Groningen opdrachtgever voor verschillende onderzoeken die mijn carrière richting hebben gegeven, en heeft in oktober 2012 als mijn promovendus zijn proefschrift succesvol verdedigd. Nu woont hij in Melbourne, Australië , waar hij na het verwerven van een prestigieuze Rubiconbeurs zijn promotiewerk voortzet.’

Persoonlijke referenties

‘Het eiland SamsḠin Denemarken dat nu volledig klimaat- en energieneutraal is. Bewoners en ondernemers hebben hier het idee opgevat om energetisch onafhankelijk te worden van het Deense vasteland. De ondernemer Sá¸ren Hermansen is de geestelijk vader en grote stimulator van het energieproject; hij heeft op SamsḠzijn eigen energieacademie opgericht. Het eiland is prachtig,
en geeft letterlijk en figuurlijk energie. Ik ben heel blij betrokken te mogen zijn bij de volgende stap: het eiland helemaal fossielvrij maken.

Het REAP-onderzoek in Rotterdam Zuid, waarin ik nauw heb samengewerkt met onder andere Nico Tillie en Duzan Doepel. Dit was een grensverleggend onderzoek dat een nieuwe visie gaf op binnenstedelijke energievraagstukken. Daarmee vormt het een inspiratiebron, en biedt het een leidraad voor andere steden en wijken om energieneutraal te worden. Zo is de Amsterdamse ‘Leidraad Energieneutrale Stedenbouw’ op het REAP-onderzoek gebaseerd. Samen met de ooit voor Groningen ontwikkelde Energy Potential Mapping is REAP één van de methodische innovaties waar ik een belangrijke rol in had.

Villa Flora, op de Floriade in Venlo. Dit door Jón Kristinsson ontworpen gebouw laat zien hoe verschillende kringlopen werkelijk te sluiten zijn. Alles is herbruikbaar, energie, water, materiaal, organisch afval, etc. Gebaseerd op Jóns ideeën voor het stadskantoor in Lelystad (uit 1976!) maakt Villa Flora de nieuwste ultralagetemperatuurverwarmingstechniek (prachtig woord voor het Nationaal Dictee”¦) goed zichtbaar. De in het oog spingende parabolische dakschalen zijn een geweldige innovatie, die effectief stroom, warmte, koude en drinkwater kunnen leveren. De aannemer durfde ze alleen helaas niet uit te voeren zoals de architect het had gewild. Dat is de vloek van de pionier”¦’

Nederland Next

‘Wat ik zou willen is dat Nederland in 2020 ver is met grootschalige projecten om de gebouwde omgeving te verduurzamen. Dat heeft dan vooral betrekking op het energieneutraal maken van bestaande bebouwing, maar ook met de verbetering van de leefomgeving. Ik hoop dat er dan een definitieve keuze is gemaakt om alleen nog maar met schone energie te werken, en dat er veel aandacht is voor natuurbeheer, ecologie en leefkwaliteit voor kinderen. Maar ook dat we sturen op een integrale samenleving waar gezondheid en geluk belangrijke factoren zijn. Ik hoop dat streven naar duurzaamheid tegen die tijd niet meer gezien wordt als een linkse hobby, maar dat het gemeengoed is geworden. Dat de fixatie op alleen geld dan achter ons ligt en er nagedacht wordt over de werkelijke betekenis een ‘beschaving’. Daar vallen wat mij betreft onder historisch besef, culturele rijkdom, lichamelijke en geestelijke gezondheid, systemen gebaseerd op ecologische principes, biodiversiteit, sociale cohesie en zo meer. Dit zijn noodzakelijke voorwaarden voor een werkelijke beschaving, die zich onderscheidt van een economische barbarij.’

natuur

AndyvandenDobbelsteen2.jpg

Andy van den Dobbelsteen

Andy van den Dobbelsteen (Tilburg, 1968) is hoogleraar Climate Design & Sustainability aan de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft. In die rol geeft hij leiding aan de sectie Klimaatontwerp en het onderzoeksprogramma Green Building Innovation, coördineert en verricht onderzoek en verzorgt onderwijs. Tevens is hij lid van verschillende jury’s en adviesraden en geeft hij in binnen-en buitenland veel lezingen op het gebied van duurzaam bouwen, duurzame energiesystemen en zelfvoorzienende steden. Dobbelsteen was al tijdens zijn afstuderen (Civiele Techniek aan de TU Delft) bezig met ‘duurzaam bouwen’.

projecten

Energiestudie VeenkoloniënPrêt-à-Loger‏

interview

Duurzaamheid is een kans

website

http://www.bt.bk.tudelft.nl

netwerk

Rob Roggema Jón Kristinsson Duzan Doepel Carolien Ligtenberg Arjan van Timmeren

social media