Architectuur als massaproduct

Bart Goldhoorn, specialist in postcommunistische architectuur en onder meer curator van de eerste Moscow Architecture Biennale, is één van de curatoren voor Nederlandwordtanders/Live Internationaal #1. Hoe ziet hij Nederlandwordtanders in de huidige internationale, ruimtelijke context?

Presentatie Nederlandwordtanders/Live #1

“Wij zijn zo gewend om elk ontwerp te zien als een artistieke vondst dat we zijn vergeten dat er in het ontwerp ook gewoon kennis ligt opgesloten - kennis die we kunnen exporteren. Dat betekent echter wel dat we deze architectuur op een andere manier moeten verkopen: niet als een kunstwerk voor een kleine elite maar als een massaproduct voor iedereen.

Ruimtelijke ontwikkelingen internationaal
Veel landen staan voor de opgave die in West Europa na de oorlog actueel was: hoe kun je in korte tijd veel woningen bouwen? Aangezien het internationale architectuurdiscours in de afgelopen dertig jaar draaide om contextualiteit en auteurschap, zijn er geen modellen ontwikkeld die een alternatief bieden voor de methodes waar we in de jaren 70 afstand van hebben gedaan. Als gevolg daarvan zien we in deze landen flatwijken ontstaan die nog treuriger zijn dan degene die we nu in Nederland aan het renoveren zijn. Dat komt door de economische voordelen van de systeembouw: je hoeft maar één keer iets te verzinnen en vervolgens kun je daar alles mee bouwen. Het is goedkoop, voorspelbaar en snel. Vergelijk dat eens met het ingewikkelde, langdurige en onzekere proces van ontwerp en realisatie waaraan we in Nederland gewend zijn geraakt.

Ruimtelijke ontwikkelingen in Rusland
Rusland heeft een lange traditie in het gebruik van standaardprojecten. Zo werden Russische steden in de 18e eeuw gemoderniseerd op basis van boeken met gevelontwerpen van veelal Italiaanse architecten, die in dienst waren bij het Russische Hof. In de Sovjet-Unie nam het gebruik van standaardontwerpen vooral na de jaren 60 een grote vlucht. Hele steden bestaan uit woongebouwen die aan de lopende band in de fabriek worden geproduceerd. Op dit moment is er sprake van een kentering. Men wil iets anders. Het plompverloren toepassen van het West-Europese model werkt echter niet: er is geen tijd en geen geld voor 'customized' projectontwikkling. Wat is het alternatief?

Direct importeren
De Russische ervaring met standaardprojecten biedt een verfrissende kijk op het vak van architect, dat in de laatste decennia gericht is geweest op het idee dat voor elke locatie en opgave een nieuw project moet worden ontworpen. Misschien is het tijd om het begrip context te demystificeren en terug te brengen tot haar essentie: factoren als kavelmaat, oriëntatie en bouwhoogte. Dan kunnen er projecten worden ontworpen die op meerdere plaatsen kunnen worden gebouwd. Architectuur wordt bereikbaar voor veel meer mensen, die kunnen kiezen uit een catalogus van kant en klare ontwerpen die tegelijkertijd passen op hun locatie.

Exporteren
Nederland heeft een overproductie aan architecten, andere landen een enorm gebrek. Er is daar echter geen geld om voor elk gebouw een buitenlandse architect aan te trekken. Als de Nederlandse architecten hun businessmodel aanpassen en zich richten op het ontwikkelen van massaproducten kunnen ze een enorme invloed uitoefenen op de ontwikkeling van de snel groeiende steden in deze landen: niet een architectonisch statement op een plek maar een lage concentratie over een groot oppervlak.

Ruimtelijke ontwikkelingen internationaal
Veel landen staan voor de opgave die in West Europa na de oorlog actueel was: hoe kun je in korte tijd veel woningen bouwen? Aangezien het internationale architectuurdiscours in de afgelopen dertig jaar draaide om contextualiteit en auteurschap, zijn er geen modellen ontwikkeld die een alternatief bieden voor de methodes waar we in de jaren 70 afstand van hebben gedaan. Als gevolg daarvan zien we in deze landen flatwijken ontstaan die nog treuriger zijn dan degene die we nu in Nederland aan het renoveren zijn. Dat komt door de economische voordelen van de systeembouw: je hoeft maar één keer iets te verzinnen en vervolgens kun je daar alles mee bouwen. Het is goedkoop, voorspelbaar en snel. Vergelijk dat eens met het ingewikkelde, langdurige en onzekere proces van ontwerp en realisatie waaraan we in Nederland gewend zijn geraakt.

Ruimtelijke ontwikkelingen in Rusland
Rusland heeft een lange traditie in het gebruik van standaardprojecten. Zo werden Russische steden in de 18e eeuw gemoderniseerd op basis van boeken met gevelontwerpen van veelal Italiaanse architecten, die in dienst waren bij het Russische Hof. In de Sovjet-Unie nam het gebruik van standaardontwerpen vooral na de jaren 60 een grote vlucht. Hele steden bestaan uit woongebouwen die aan de lopende band in de fabriek worden geproduceerd. Op dit moment is er sprake van een kentering. Men wil iets anders. Het plompverloren toepassen van het West-Europese model werkt echter niet: er is geen tijd en geen geld voor 'customized' projectontwikkling. Wat is het alternatief?

Direct importeren
De Russische ervaring met standaardprojecten biedt een verfrissende kijk op het vak van architect, dat in de laatste decennia gericht is geweest op het idee dat voor elke locatie en opgave een nieuw project moet worden ontworpen. Misschien is het tijd om het begrip context te demystificeren en terug te brengen tot haar essentie: factoren als kavelmaat, oriëntatie en bouwhoogte. Dan kunnen er projecten worden ontworpen die op meerdere plaatsen kunnen worden gebouwd. Architectuur wordt bereikbaar voor veel meer mensen, die kunnen kiezen uit een catalogus van kant en klare ontwerpen die tegelijkertijd passen op hun locatie.

Exporteren
Nederland heeft een overproductie aan architecten, andere landen een enorm gebrek. Er is daar echter geen geld om voor elk gebouw een buitenlandse architect aan te trekken. Als de Nederlandse architecten hun businessmodel aanpassen en zich richten op het ontwikkelen van massaproducten kunnen ze een enorme invloed uitoefenen op de ontwikkeling van de snel groeiende steden in deze landen: niet een architectonisch statement op een plek maar een lage concentratie over een groot oppervlak."

Lees hier ook de blog van Bart Goldhoorn over open stedenbouw.

internationaal

bartgoldhoorn_square.jpg

Bart Goldhoorn

Architect Bart Goldhoorn is specialist in postcommunistische architectuur en richtte in 1995 ‘PROJECT Russia’ op, een toonaangevend tijdschrift over Russische architectuur, stedenbouw en design. In 2001 gevolgd door PROJECT Internationaal en PROJECT Baltia in 2007. Goldhoorn is tevens directeur van het Block City Institute, werkzaam als curator en onderzoeker en houdt frequent lezingen. Momenteel is Goldhoorn curator van de eerste Moscow Architecture Biennale, met als thema 'housing'. Goldhoorn werd opgeleid als architect aan de TU Delft.

interview

Architectuur als massaproduct

blog

Open stedenbouw

website

http://www.prorus.ru

social media