Duisternis, leegte en stilte

Nynke-Rixt Jukema werkte twee jaar bij een architectenbureau in Zwolle, voornamelijk aan Vinex-wijken. Toen ze voor een nominatie voor de Archiprix werd gedwongen om weer naar haar eigen werk te kijken, besloot ze zich te focussen op haar eigen doelen. In een zoektocht naar een geschikte werkplek, bleek het bij architectenbureaus toch altijd weer te draaien om ‘bouwen, bouwen, bouwen’. Jukema besloot om haar eigen bureau te beginnen, gesterkt door het winnen van de Europan. Ze houdt zich deels bezig met bouw- en studieprojecten, en daarnaast met de vraag: ‘Hoe kunnen we onze herinneringen vormgeven, binnen de grenzen van leegte?’.

Persoonlijke drijfveer

‘Als Friese boerendochter groeide ik op in een gebied waar krimp al zolang ik het mij kan herinneren een rol speelt. Tijdens mijn jeugd kocht mijn vader huisjes op, brak ze af en gebruikte de grond om aardappelen op te telen. De grond was meer waard dan het huis wat er op stond. Al vanaf dat ik een jaar of zes was, was ik in gedachten bezig met de herontwikkeling van die panden. Met behulp van Lego stelde ik voor hoe we die woningen zouden kunnen strippen, en nieuw leven inblazen. Soms begon ik letterlijk de woningen zelf al af te pellen, om te kijken wat er achter elke muur zat. Mijn vader vond dat toen geen veilig idee, maar dat is nog steeds wel mijn drijfveer. Ooit is me verweten ‘te weinig bouwhonger’ te hebben.’

Persoonlijke ambitie

‘Ik geloof in duisternis, leegte en stilte. We leven in een vluchtige maatschappij, en ik hunker naar diepgang. Met sociale media houd ik me zo weinig mogelijk bezig. Soms is het juist goed om je af te kunnen sluiten, om niet altijd verbonden te zijn. Mijn jeugd bracht ik door op een stille boerderij achter de dijk van de Waddenzee. Ik heb in Delft gestudeerd en ik kom er nog vaak, maar woon nu in een dorpje. Mijn bureau is bewust in Leeuwarden, in een oude gevangenis. Ik verleid opdrachtgevers nog wel om naar Friesland te komen, maar een dorpje of boerderij is net een stap te ver. Daarnaast is het wel fijn om letterlijk enige afstand van je werk te hebben. In Delft voer ik momenteel verkennende gesprekken voor een promotieonderzoek naar ‘leegte’, om eens op een rij te zetten waar ik al zo lang over denk. Ik geloof dat de moderne mens leegte nodig heeft, als contrast met het drukke moderne bestaan.’

Opgave/misverstanden

‘Lange tijd gold in Nederland de PKB (Planologische Kernbeslissing) en hierin waren de oerkwaliteiten van het landschap gewaarborgd, zoals leegte, stilte en duisternis. Die hebben plaats gemaakt voor meer generieke richtlijnen, ook op EU-niveau.

Opleiding

‘Voordat ik aan de TU Delft ging studeren, heb ik de HTS in Leeuwarden gedaan. Ik heb dus een technische basis. Na mijn opleiding heb ik twee jaar op een bureau gewerkt, voornamelijk aan Vinexwijken. Toen ik voor mijzelf begon, heb ik me ingeschreven voor Het Experiment van de Rijksbouwmeester. Ik was onderdeel van de eerste lichting, die als zelfstandige mee kon doen aan dit programma. Zo was ik in staat om verbonden te blijven met gelijkgestemden en een discussie op niveau te voeren. In die zin is Friesland ook wel leeg, er ontbreekt hier soms de honger naar kennis. Ik ben nu bezig met de voorbereiding voor een promotie aan de TU Delft, wanneer mogelijk via een standplaats in Leeuwarden. Ik kom vaak in de Randstad, maar zou Friesland toch niet graag achter mij laten.’

Persoonlijk netwerk

‘Soms voel ik me doodgeknuffeld in Friesland. Ik ben al zeven jaar zelfstandig architect, maar nog steeds het ‘aanstormende talent’. Hier wordt weinig ruimte overgelaten voor jonge architecten. Mijn directe netwerk bestaat voornamelijk uit vijftig en zestig-plussers. Zij hebben de rust en wijsheid, en minder last van haantjesgedrag.

Persoonlijke referenties

‘Mijn inspiratie is onze omgeving. De kwaliteiten van het landschap zijn de uitgangspunten voor mijn werk. Ik heb regelmatig door Oost-Europa gereisd, en bezocht daar andere krimpgebieden. Zo was ik in Roemenië in de Donau Delta. Daar zijn EU-subsidies, maar gaat bijvoorbeeld een voormalig ‘socialistisch’ staatsziekenhuis dicht omdat de fondsen voor private projecten bedoeld zijn. In Friesland gebeurt hetzelfde, zoals bijvoorbeeld in Dokkum. Er wordt een vierbaanssnelweg naartoe aangelegd, maar ook hier gaat het ziekenhuis misschien wel dicht. Het begint met de kraamafdeling, wegens de geringe jonge aanwas in het gebied. Maar dat is natuurlijk het begin van het einde.’

Nederland Next

‘Over pakweg tien jaar is Nederland helemaal verlicht. In de grote steden bestaat dan geen sterrenhemel meer. Op Schiermonnikoog zal die in 2025 ook verdwenen zijn. Stel dat er een tijd komt dat we allemaal behoefte hebben aan stilte en rust... Waar vinden we die dan nog? Ik ben een architect, dus ik kan geen medische verklaring geven. Maar ergens voel ik dat al die burn-outs en stress komen door een bepaalde leefstijl. Duisternis, leegte en stilte zijn anti-stress. En Nederland heeft zulke plaatsen nodig. Vergelijk het met de negentiende eeuwse stad, die heeft naast de bebouwing ook parken voor rust en leegte. Zie de Randstad als de stad en de rest van Nederland als park. Als we het op deze grotere schaal bekijken, is krimp is helemaal niet erg.’

krimp natuur herbestemming

NynkeRixtJukema.jpg

Nynke-Rixt Jukema

Nynke-Rixt Jukema (Zwarte Haan, 1979) heeft een passie voor het Friese landschap. Naast haar werk als zelfstandig architect bij NRJ Architectuur in Leeuwarden is ze betrokken bij tal van initiatieven. Zo viel ze onder andere in als welstandsarchitect voor de Waddeneilanden, werkte als adviseur voor Dienst Landelijk Gebied en is lid van het Deltaplatform Fryske Tsjerken. Nynke studeerde aan de HTS in Leeuwarden en de TU Delft, volgde daarna het Experiment en verkent nu de kansen voor een promotieonderzoek.

project

Koop een krot

interview

Duisternis, leegte en stilte

blog

Go or no go?

website

http://www.nrjarchitectuur.nl

netwerk

Piet op 't Hof Koos van der Sloot Ab Knegt

social media