Altijd vroeg werk blijven maken

Altijd vroeg werk blijven maken. Door maatschappelijk urgente opgaven te agenderen, ultieme vrijheid te claimen en radicale en compromisloze statements via superkrachtige ontwerpen te doen.

Persoonlijke aanleiding/drijfveer

‘Toonaangevende ontwerpers en bureaus verwijzen in de loop van hun carrière vaak terug naar hun vroege werk. Dit vroege werk zou, vaak ondersteund met prestigieuze prijzen, het beste werk zijn. Daarna komen zij, bewust en onbewust, in een stramien en comfortzone terecht waarin zij zich te veel conformeren aan hun opdrachtgevers, verwachtingen, randvoorwaarden, roem of status. Mijn grootste drijfveer is om altijd vroeg werk te blijven maken en de naïviteit van mijn afstudeerwerk te behouden. En dat kan. Door ultieme vrijheid te claimen. Door ruimte en vertrouwen te krijgen om in wisselende multidisciplinaire teams maatschappelijke urgente opgaven grondig te analyseren. Door radicale en compromisloze statements via superkrachtige ontwerpen te maken waarmee anderen opgeschud worden. En door tegelijkertijd precieze voorstellen met duidelijke doelen te schetsen waardoor anderen met die maatschappelijke opgaven kunnen omgaan.’

Persoonlijke ambitie

‘Of het nu om een project als Vrijhaven tijdelijkheid als strategie, Firemen Walk With Us, Bunker 599, Vacant NL where architecture meets ideas, Fort Werk aan ’t Spoel, Generating Dune Scapes of mijn afstudeerproject Deltawerken 2.0 gaat, het is altijd mijn ambitie om via het ontwerp maatschappelijk urgente vraagstukken aan de kaak te stellen, te agenderen of van onorthodoxe antwoorden te voorzien. Bij Vacant NL, de Nederlandse inzending voor de Architectuurbiënnale 2010, is de potentie van leegstaande publieke gebouwen verbeeld. Het beeld van de blauwe maquettes opende veel mensen de ogen, over hoeveel leegstand er was in Nederland. Maar het verhaal over de politieke agenda en de diepere betekenis achter de keuze om te focussen op overheidsgebouwen en tijdelijk gebruik is helaas velen ontgaan. Met de tentoonstelling Firemen Walk With Us is het risicomijdend gedrag, waar onze samenleving op dit moment zo in de greep van is, centraal gesteld. Bunker 599 maakt deel uit van een grotere strategie om de Nieuwe Hollandse Waterlinie voor het grote publiek toegankelijk en beleefbaar te maken en is tegelijk een helder statement richting het conservatieve monumentenbeleid. Wat ik ervaar is dat rondom maatschappelijke urgente vraagstukken, zoals herbestemming, alleen maar gepraat wordt en het gebruikte vocabulaire ontoereikend is. Zo gaat het bij herbestemming te veel over vierkante meters, geld en leegstand, terwijl het zou moeten gaan om de potentie en positie van gebouwen in het stedelijk weefsel, tijdelijk gebruik, het engagement van creatieve pioniers, de durf om radicaal te zijn en het belang om de nationale kennis- en innovatieagenda te koppelen aan leegstand. In ‘The Dutch Atlas of Vacancy’ hebben wij deze relatie wel kunnen leggen. Hierin is namelijk niet alleen geïnventariseerd hoeveel leegstaande gebouwen er zijn, maar er is ook uitgezocht hoe ze liggen ten opzichte van kennisinstellingen zoals TNO, universiteiten en bibliotheken. Elk leegstaand gebouw neemt namelijk een specifieke plek in het kennisweefsel van de stad in. Omdat Vacant NL omvangrijk is en het een nieuw vakgebied betreft, hebben we zelf de eerste opleiding ter wereld opgezet om specialisten op te leiden in (tijdelijk) hergebruik: Master Vacant NL aan de Gerrit Rietveld Academie/ Sandberg Instituut.’

Opgave

‘Ons bureau RAAAF (Rietveld Architecture-Art-Affordances) is een ontwerp- en onderzoeksbureau dat opereert op het grensvlak van architectuur, wetenschap en kunst. We zijn trots dat het bureau een internationale reputatie heeft opgebouwd dankzij onconventionele denkbeelden en interventies. Het bureau toont hoe ‘ontwerp’ een bijdrage kan leveren bij uiteenlopende complexe maatschappelijke opgaven in stad en land. Ons bureau heeft hiervoor meerdere prestigieuze prijzen gewonnen, waaronder de Prix de Rome Architectuur 2006 en de Rotterdam Designprijs 2011. De afzonderlijke internationale jury’s benadrukken de letterlijk en figuurlijk grensoverschrijdende werkwijze als de kracht achter het werk.'

Opleiding

‘Ik studeerde in 2003 met de studierichting landschapsarchitectuur af aan de Academie van Bouwkunst Amsterdam, cum laude. Met mijn afstudeerproject ‘Deltawerken 2.0’ won ik in 2004 de derde prijs van de Archiprix. Na het winnen van de Prix de Rome in 2006 richtte ik samen met mijn broer Erik het ontwerp- en onderzoeksbureau Rietveld Landscape op, nu RAAAF (Rietveld Architecture-Art-Affordances). Ik was gastdocent aan verschillende Nederlandse opleidingen, zoals de Academie van Bouwkunst Amsterdam en Rotterdam en TU Delft. De komende tijd blijf ik jurylid bij prijsvragen, voordrachten geven en ben ik als gastdocent verbonden aan de Design Academy Eindhoven. Tevens heeft ik, samen met Erik Rietveld, Barbara Visser, Ester van de Wiel en Frank Havermans de tweejarige voltijds masteropleiding Vacant NL opgezet voor het Sandberg Instituut Amsterdam.’

Persoonlijk netwerk

‘Ik werk in een vast ontwerpteam dat bestaat uit filosoof, econoom en broer Erik Rietveld, architect Arna Mackic en kunstenaar Erick de Lyon van Atelier de Lyon. Hier omheen formeren wij vervolgens steeds wisselende wetenschappers, technologen en specialisten. Variërend van kunstmorfologen, luchtvaartdeskundigen, architectuurhistorici tot stadsgeografen. Dit netwerk is enorm, zowel binnen Nederland als in Europa. Wanneer ik inspirators in het bijzonder moet noemen, dan zijn dit beeldend kunstenaar Barbara Visser, ontwerper Jurgen Bey, grafisch vormgever Joost Grootens en de eerder genoemde Erick de Lyon en natuurlijk mijn broer Erik. Barbara houdt je een spiegel voor. Zij is zo goed in het geven van feedback dat ik met vragen naar huis ga die mij duidelijk sturen. Joost Grootens slaagt erin om het complexe en paradoxale zogenaamd simpel over te brengen. Jurgen Bey heeft een grote conceptuele denkkracht. En Erick de Lyon, met wie ik al aan vele projecten samen gewerkt heb, slaagt erin om zo veel lagen aan zijn ontwerpen toe te voegen. Erik Rietveld is mijn partner in crime binnen het bureau.’

Persoonlijke referenties

‘Inspiratie kan overal vandaan komen. Of dit nu het werk van Ai Weiwei, het licht in het verlaten Rietveldpaviljoen op het Biënnaleterrein van Venetië of het effect van openslaande deuren bij de hangars op vliegbasis Soesterberg is. Als je mij vraagt om plekken, dan schieten Berlijn en Amsterdam in de jaren 80 me als eerste te binnen. Minimaal tweemaal per jaar bezoek ik Berlijn. Vanwege de historie, de vrijheid en het experimentele karakter dat zowel in de stad hangt als vele mensen in deze stad bindt. Een soort underground, puurheid, ruimte en rijkdom. Helaas geldt voor Amsterdam dat deze tijd ver achter ons ligt.’

Nederland Next

‘Ik zie een groot verschil tussen wat ik zou willen, en wat er waarschijnlijk gaat gebeuren. Het grote probleem in Nederland blijft het denken op korte termijn, op alle fronten. Terwijl de langetermijnvisie noodzakelijk is voor een bloeiende toekomst van een land. Het investeren in jonge mensen, excellent onderwijs en natuurlijk voorwaarden scheppen voor een vrije tolerante samenleving waarin ook geïnvesteerd wordt in een bloeiend cultureel klimaat, leidt uiteindelijk tot een beter internationaal vestigingsklimaat. Juist voor bijvoorbeeld jonge startups, die uit kunnen groeien tot internationale bedrijven. De strijd tussen de steden in een vergrijzend Europa gaat straks onder andere om wie de jonge mensen weet te trekken. Dan moet je als stad en land werken aan een goed cultureel maar natuurlijk ook een aantrekkelijk financieel vestigingsklimaat. Juist de leegstandsopgave, en in het bijzonder tijdelijk gebruik van leegstand in steden, kan een grote rol spelen in het aantrekken van jong internationaal talent. Vacany = Currency, maar dan wel op de lange termijn pas rendement verwachten. Ik zal één voorbeeld geven dat het ongekende potentieel van leegstand zichtbaar maakt. Binnen onze Master Vacant NL realiseerden de studenten het project Vacant Appsterdam. Appsterdam is een initiatief van voormalig Apple medewerker Mike Lee. Een ambitie van hem is om duizend tot tweeduizend jonge (net afgestuurde) talentvolle Appmakers vanuit de hele wereld vijf maanden een tijdelijke plek te bieden in publiek leegstaand erfgoed. Noem het het faciliteren van een soort opstartfase. Onze studenten hebben voor deze groep in een leegstaand gebouw op het Westergasfabriekterrein in Amsterdam het hoofdkwartier ontworpen en mobiele woon-werkplekken gebouwd op locatie. Het grote idee is het steeds doorverhuizen naar een ander leegstaand pand. Wij noemen dat de nomadenstroom op gang brengen tussen leegstaande publieke en overheidsgebouwen. De overheid heeft de sleutels van de meeste publieke en overheidsgebouwen; waarvan er vele midden in de stad staan. Het geschetste voorbeeld van Vacant Appsterdam valt onder High Tech Systems in de nationale kennis- en innovatieagenda van Nederland. Ondanks de crisis gaan in deze industrie miljarden om. De overheid heeft met deze leegstaande gebouwen letterlijk en figuurlijk de sleutels voor innovatie in handen. Vacant Appsterdam is slechts een voorbeeld van de kansen die het denken op lange termijn op kan leveren en de rol die de leegstandsopgave daarin kan spelen. Zo zou je natuurlijk voor elk ruimtelijk vraagstuk een goede agenda moeten maken. Goed onderwijs is de ideale manier om mensen hierin op te leiden. Daarom zijn we zelf de masteropleiding Vacant NL begonnen.’

herbestemming natuur

ronald_rietveld.jpg

Ronald Rietveld

Ronald Rietveld leidt samen zijn broer Erik RAAAF (Rietveld Architecture-Art-Affordances), dat opereert op het snijvlak van architectuur, kunst en wetenschap. Complexe maatschappelijke opgaven in stad en land vormen de aanleiding voor het werk. Hij studeerde in 2003 cum laude af aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam (Landschapsarchitectuur). RAAAF won diverse prestigieuze prijzen waaronder de Prix de Rome Architectuur 2006 en de Rotterdam Designprijs 2012 en werd in 2013 onderscheiden met de Architectural Review Award. De afzonderlijke jury’s benadrukken de letterlijk en figuurlijk grensoverschrijdende werkwijze als de kracht achter het werk.

project

Masteropleiding Vacant NL

interview

Altijd vroeg werk blijven maken

website

http://www.raaaf.nl

netwerk

Jurgen Bey Joost Grootens Erik Rietveld Erick de Lyon Barbara Visser Arna Mackic

social media