/files/nws/i_0016/032113_TomB_Amsterdam.jpg

De krimpkaart als structuurvisie?

MAR_TomBergevoet_profielfoto.jpg
Tom Bergevoet 22 mrt '13

Tom Bergevoet en Maarten van Tuijl van .temp architecture vragen zich af of gemeenten kunnen en willen improviseren. Of houden zij vast aan hun vergezichten?

‘De discrepantie tussen deze leegstandskaarten en de vergezichten in de structuurvisies is groot. Interessant is te zien hoe gemeenten hiermee omgaan. Kunnen en willen zij improviseren of houden zij vast aan hun vergezichten?’

Op 1 juli 2008 werden gemeenten wettelijk verplicht om middels een structuurvisie op hoofdlijnen vast te leggen waar zij toekomstige ontwikkelingen toelaten. Ongeveer op hetzelfde moment begon de vastgoedcrisis.

Hielden aanvankelijk veel professionals uit de gemeentelijke wereld en de ontwikkelbranche vol dat deze crisis wel zou overwaaien, inmiddels is duidelijk dat deze crisis onze nieuwe werkelijkheid is. Een nieuwe werkelijkheid die vooral wordt geplaagd door structurele onzekerheid, zowel op het financieel-economische vlak als op het politiek-juridische. De gebiedsontwikkeling stagneert daardoor. Om de spaarzame kansen die zich nog voordoen te kunnen grijpen wordt van gemeenten eerder een groot improvisatievermogen verwacht dan een ambtelijk vastgesteld vergezicht. Zijn structuurvisies nog wel een geloofwaardig instrument in deze nieuwe tijd?

In 2010 maakten wij de eerste braakliggingskaart omdat we met eigen ogen wilden zien hoe het nu zat met braakliggende bouwgronden in Amsterdam: waren dit incidenten, zoals die collega’s uit de gemeentelijke wereld en ontwikkelbranche zeiden, of ging het hier om een structureel fenomeen? De kaart wees uit dat in de stad een oppervlak aan bouwgrond braak lag zo groot als IJburg II, één van de pijlers van de Amsterdamse structuurvisie-in-ontwikkeling. Vlak voordat deze structuurvisie werd vastgesteld pikte het Parool deze rekensom op en maakte daarmee het verband tussen beide ontwikkelingen duidelijk voor een groot publiek. Sindsdien woekert in het Amsterdamse de discussie voort over het opspuiten van de nieuwe eilanden in het IJmeer. Waarom wordt dit programma niet gewoon gerealiseerd in de bestaande stad?

Inmiddels heeft temp. ook de braakligging en leegstand van andere gemeenten in kaart gebracht. De discrepantie tussen deze kaarten en de vergezichten in de structuurvisies is groot. Interessant is te zien hoe gemeenten hiermee omgaan. Kunnen en willen zij improviseren of houden zij vast aan hun vergezichten?

Zo valt in Groningen het enorme binnenstedelijke Suikerunie terrein op, dat sinds 2010 braak ligt en uitermate geschikt lijkt voor binnenstedelijk wonen. In de structuurvisie echter is toekomstige woningbouw al gelokaliseerd in het suburbane Meerstad. De gemeente heeft aangegeven de braakliggende grond “vrij” te willen houden voor toekomstige generaties en denkt aan allerhande vormen van tijdelijk gebruik. Zo zet zij alle zeilen bij om zowel de afspraken in de structuurvisie overeind te houden alsmede de nieuwe werkelijkheid het hoofd te bieden.

In Heerlen gaat de gemeente anders met deze discrepantie om. Hier wordt stoïcijns doorontwikkeld aan het enorme Maankwartier, terwijl de leegstandskaart een enorme hoeveelheid vacante ruimte toont, meestal trouwens met een erfgoed status. De gemeente lijkt hier een enorme gok te nemen: kan het Maankwartier de stad zo’n nieuw elan geven dat de leegstand verdwijnt? Of wordt het probleem van deze voormalige krimpgemeente dadelijk alleen maar groter?

De structuurvisie van de gemeente Utrecht gaat tot 2015 vooral uit van herontwikkeling van bestaand stedelijk weefsel. De stad heeft blijkbaar vroegtijdig ingezet op transformatie, hiertoe ongetwijfeld gedwongen door de eigen gemeentegrenzen. Wat opvalt is dat deze grote transformatieopgaven zijn gedacht in gebieden die momenteel met veel braakligging en leegstand kampen, zoals de stroken aan weerszijden van de verlegde A2 en de zone langs het Merwedekanaal. Tot zover vallen droom en werkelijkheid mooi samen.

Maar voor deze beoogde transformatie zet de gemeente ambitieus in op een “hoogstedelijk woonmilieu”. De veeleisende functie wonen moet dus in combinatie met andere functies in hoge dichtheid worden gerealiseerd in een gebied met een complexe bestaande context. Dat met name in de Merwedestrook de ontwikkelingen al een tijd lang muurvast zitten, geeft aan dat bij nader inzien droom en werkelijkheid toch nog best ver uit elkaar liggen.

Ook Utrecht lijkt hiermee in spagaat. Het kan vasthouden aan de structuurvisie en wachten totdat de omstandigheden weer zo gunstig zijn dat het beoogde hoogstedelijk woonmilieu daadwerkelijk gerealiseerd kan worden. Ons advies is echter het eigen improvisatievermogen aan te spreken. Is er een projectstart te bedenken die minder ambitieus is zonder dat het hoogstedelijke perspectief aan de horizon verdwijnt? Is er een procesinrichting denkbaar die onverwachte wendingen op termijn nog kan opnemen?

Het is onontkoombaar dat de werkelijkheid van braakligging en leegstandskaarten betekenis krijgt in het domein van de structuurvisie. Hierbij hoort ook een ander instrumentarium waarmee kan worden geïmproviseerd, iets dat wellicht nieuw is voor ambtenaren en beleidsmakers maar waarmee ze maar beter snel vertrouwd kunnen raken.’

Tom Bergevoet en Maarten van Tuijl #krimp
temp.architecture

In april 2013 komt het boek ‘de Flexibele Stad’ uit, waarin temp.architecture nieuwe instrumenten presenteert voor stedelijke transformaties.

krimp

NWA_210313_merlijnmichon_9299_kopie.jpg

#3 Lentebijeenkomst

Amsterdam21 mrt '13

'Groei krimpt en krimp groeit’. Met dit thema luidde Nederlandwordtanders de lente in...

meer...

nwa_140213_merlijnmichon_5522_kopie.jpg

#2 Valentijnsbijeenkomst

Amsterdam14 feb '13

Nederlandwordtanders wil krachten bundelen. Hoog tijd om elkaar wat beter te leren kennen...

meer...

LanceringNederlandwordtanders_01.jpg

#1 De lancering

Amsterdam17 jan '13

Een spannende tocht over het IJ. Het is half januari, en het is bar koud...

meer...

lanceringnederlandwordtanders_web.jpg

Nederlandwordtanders platform!

Amsterdam16 jan '13

Rijksbouwmeester Frits van Dongen en team Nederlandwordtanders lanceren op 17 januari het nieuwe Nederlandwordtanders platform in de Shelltoren in Amsterdam.

meer...