/files/nws/i_0047/beeld_blog_fin3.jpg

Hot models

Guidowallagh.png
Guido Wallagh 16 Sep '13

Lokale munteenheden zoals de Brixton Pound of Bijlmer Euro, timebanking, stedelijke herverkaveling of crowd funding. Het zijn slechts enkele van de vele voorbeelden die momenteel in binnen- en buitenland verkend worden als alternatief voor de vastgelopen of – aldus de huidige secretaris van de Verenigde Naties Ban Ki-moon – feitelijk suïcidale financierings- en businessmodellen van weleer. De voorbeelden die relevant zijn voor de ruimtelijke sector lopen uiteen van naïef tot doordacht, van experimenteel tot bewezen, van eenmalig tot breder toepasbaar. Zoals dat hoort in een fase waarin nog veel onderzocht en beproefd moet worden. En toch zijn er nu al gemene delers te ontdekken.

Als centraal beginsel komen in de nieuwe financierings- en businessmodellen een vorm van coöperatief samenwerken en (maatschappelijk) ondernemerschap terug. Het was Herman Wijffels die al lang geleden, als toenmalig voorzitter van de Rabobank, stelde dat wat ondernemingen doen niet alleen van belang is voor aandeelhouders en werknemers, maar ook voor de maatschappij en de aarde als bron van leven. En het is deze houding die wij momenteel in veel nieuwe modellen terugzien.

Verkleinen, vertrouwen, verbreden

Uit het coöperatief samenwerken en (maatschappelijk) ondernemerschap zijn drie trends te herleiden: verkleinen, vertrouwen en verbreden. Bij het verkleinen van systemen zijn maatwerk en betrokkenheid de sleutelwoorden. Dit als reactie op schaalvergroting en massaproductie die met name organische gebiedsontwikkeling en uiteenlopende arrangementen (in schaal, proces en partijen) in de weg staan. Revolving fund, cash-flow planning, right to challenge, prestatiecontracten, stedelijke herverkaveling en urban mining zijn modellen die onder deze trend vallen. Bij het herstellen van vertrouwen gaat het om het creëren van een grote mate van betrokkenheid, zeggenschap en uiteraard vertrouwen. Modellen die onder deze trend te scharen zijn, zijn: trusts, lets, timebanking of parapluhypotheken. En bij het verbreden van het investerend vermogen staat het denken buiten de traditionele investeringskaders om centraal, waardoor ook kleinere partijen en particulieren invloed kunnen uitoefenen. Voorbeelden als crowdfunding, biz, slimmer kopen, ikbouwbetaalbaar of koophuur getuigen hier al van.

Naast deze drie trends kunnen de nieuwe financierings- en businessmodellen ook worden onderscheiden naar schaalniveau. Sommige modellen werken vooral op het niveau van een gebouwencomplex, straat, buurt of stadsdeel. Denk dan aan energie opwekken, collectief opdrachtgeverschap of een woonzorgcoöperatie. Andere modellen zijn juist gericht op het verduurzamen van een gehele keten, markt of sector. Door op een hoger schaalniveau een sector of waardenetwerk te veranderen, zoals bijvoorbeeld bij systeem- en productieveranderingen in de bouw, ontstaat lokale verandering.

Inclusieve welvaart

In veel nieuwe modellen wordt pure financieel-economische groei als een achterhaald en te beperkt concept gezien. De bedenkers ruilen het idee van economische welvaart in voor het idee van totale of inclusieve welvaart. Naast financieel rendement gaat het dan om natuur, naast energie om betrokkenheid of naast zorg om veiligheid. Of, zoals een ondernemer het onlangs treffend verwoordde: ‘winst in een onderneming is net als ademhalen; je kunt niet zonder, maar als de doelstelling in je leven ademhalen is, dan mis je toch wel iets.’

Bezit of eigendom van productiemiddelen staat dus niet langer centraal. Het toegang hebben tot lijkt in veel nieuwe modellen belangrijker. En zo steven we af op een economie waarin we steeds vaker alleen nog maar betalen voor het gebruik, in plaats van dat we producten daadwerkelijk bezitten.

Mensenwerk

Maar hoe kunnen we die modellen nu in de praktijk brengen? Wezenlijk onderdeel bij het creëren van meervoudige waarde(n) is het vormen van netwerken rondom een product, dienst of project. Het gaat daarbij om het verbinden van – voorheen deels onbekende – partners en partijen, zodat nieuwe mogelijkheden ontstaan. Samenwerking is de kern van het nieuwe financierings- en businessmodel. Waarbij vaak al doende wordt geïnnoveerd. En in deze samenwerking wordt steeds vaker voor de langere termijn commitment naar elkaar uitgesproken. Naast duidelijke afspraken en zicht op ieders inzet en resultaat, vraagt dit om een groot vertrouwen in en het actief onderhouden van de relatie. Het klinkt als een open deur, maar financierings- en businessmodellen zijn uiteindelijk mensenwerk. En misschien waren we juist dat teveel uit het oog verloren de afgelopen jaren.

Nieuwsgierig?

Nieuwsgierig geworden naar de drie trends? Lees ‘Nieuwe Nieuwe condities; financierings- en organisatieconstructies voor adaptief vastgoed’ van Anne Seghers (2013)

Meer weten over nieuwe business modellen? Lees Nieuwe business modellen; een exploratief onderzoek naar veranderende transacties die meervoudige waarde creëren’ van Jan Jonker (2012)

En meer voorbeelden van de organisatie en financiering van kleinschalige initiatieven? Lees ‘Balkan in de polder; naar organische gebiedsontwikkeling in Nederland?’ van Ellen Holleman (2012)

Naar aanleiding van deze blog zullen we in de komende tijd nog een aantal andere voorbeeldprojecten plaatsen, waarin we de trends illustreren. Heeft u een praktijkvoorbeeld dat daarbij niet mag ontbreken? Stuur dan een email naar info@nederlandwordtanders.nl en wij nemen snel contact op.

smart funding

raamweg47_hallard.jpg

Betekenisvol herbestemmen

03 Sep '13

Herbestemmen. Wat ooit nog bijna een modeverschijnsel leek, met talloze hippe restaurants die opdoken in leegstaand cultureel erfgoed, is nu één van de grootste serieuze thema’s in de architectuur. En terecht.

meer...

AL_3.jpg

Tijdelijke openbare ruimte als continue opgave

08 Jul '13

De openbare ruimte is niet langer helder gedefinieerd. Noch in fysieke vorm, grootte en gebruik, noch in conceptuele vorm. Door stagnerende bouwprocessen ontstaan ruimten in de stad die vrijwel altijd door hekken omheind worden. Eigenaren vrezen voor succesvolle bottom-up projecten, die zich tegen hen zouden kunnen keren op het moment van hervatten van ontwikkeling van het terrein. En dat laat waardevolle kansen onbenut.

meer...

GeoFort_Zalmenroute.jpg

Slimme natuurcombinaties

Herwijnen22 Jun '13

Afgelopen zaterdag stond het Geofort in Herwijnen in het teken van de Natuurtop, een initiatief van staatssecretaris Sharon Dijksma van Economische zaken. Bestuurders, grote bedrijven, maatschappelijke organisaties, maar ook boeren, burgers en ondernemers waren in grote getale aanwezig. Nederlandwordtanders schoof aan bij een tafel van Young P