• /files/nws/i_0092/Rondetafel3.jpg
  • /files/nws/i_0092/buiksloterhamth.png
  • /files/nws/i_0092/20150318FlorisAlkemade.jpg

Mogelijkmakers van nu

Nederland wordt Anders
Nederlandwordtanders 25 Mar '15

“Disruptie leidt tot een nieuwe cultuur”. En dat is goed nieuws voor de ontwerpende discipline. Slimme verbindingen met grote bedrijven kunnen leiden tot baanbrekende projecten en experimenten hebben de potentie om ‘logge instituties’ in beweging te krijgen. Hoewel er goede (ontwerp)ideeën over verandering zijn genoeg zijn, belemmeren tegenwerkende krachten de vernieuwing. Wat en wie zijn hebben wij nu nodig om daadwerkelijk koppen met spijkers te slaan? Zijn overheid en financiën in deze tijd nog wel de logische bondgenoten van de ontwerpers? Of moeten we op zoek naar andere ‘mogelijkmakers’?

In dit derde en laatste deel aan serie blogs naar aanleiding van het Rondetafelgesprek op het Marinterrein vragen we ons af: wie zouden de mogelijkmakers van nu dan kunnen zijn?

Politiek engagement en regelgeving
De vraag is of de ‘oude bondgenoten’ nog wel de mogelijkmakers van nu zijn. Wat is de rol van de overheid nu? Floris Alkemade: “We hebben toch weer mensen nodig met een visie en een duidelijke agenda, die risico durven nemen. Adri Duivesteijn was zo iemand, maar ik zie het ook in Parijs, waar ik veel werk. De politieke invloed is groter in Frankrijk, maar daarmee ook de persoonlijke betrokkenheid… Je ziet dat dat echt iets doet met de uitvoerende partijen, zowel de ontwerpers als de ontwikkelaars.” Vincent Taapken: “Vanuit mijn perspectief vormen de overheden het echte obstakel. Ik heb nu een heel aantal locaties waar ik zowel de plannen als de financiering rond heb, maar waar de bestemmingswijziging al jaren duurt zonder enig zicht op verandering.” Marcel van Heck: “Het is tijd om op zoek te gaan naar andere typen opdrachtgevers, die zich bezighouden met nieuwe opgaven als natuur, water en energie. Bijvoorbeeld Natuurmonumenten, die nu al gebieden opkoopt in de steden.”

Blokkeert geld vernieuwing?
En hoe zit het met de financiële sector als mogelijkmaker? Maarten Claassen: “Het is lastig om de financiële sector in deze tijd als mogelijkmaker te zien. De systeemcrisis is daar nog lang niet voorbij en de maatschappelijke rol van deze sector is nog steeds erg ver te zoeken. Zeker op plekken waar er een teveel is aan geld, is er gewoon geen drijfveer om zaken anders aan te pakken.” Floris Alkemade: “Als er een manier is om een experiment op zeep te helpen, dan is het wel veel geld.” Petra Rutten: “Er is nu zes miljard investeringsruimte in Nederland, vanuit de pensioenfondsen en internationaal geld. Maar de hoeveel geld en de productie die daartegenover staat lijken uit balans. De vraag is hoe al dat geld kan worden verbonden met de vernieuwingsopgave. Nederland stevent nu af op een tweedeling: de plekken waar het kan en de plekken waar het niet kan, oftewel de Randstad en de rest van het land.” Annius Hoornstra: “Het geld zit in Saoedi-Arabië en komt via een anoniem Duits pensioenfonds, een Nederlandse ontwikkelaar en/of een lokale corporatie bij de ontwerper terecht. Het pensioenfonds wil gewoon 10% rendement, dat is een spijkerhard gegeven. Pas als de ontwikkelaar dat kan garanderen, kan hij ontwikkelen. Bij deze stappen zit de ontwerper niet aan tafel en dat zal hij ook niet komen.”

Nieuwe coalitiepartners
Maarten Claassen: “Hoe moet dat dan bij projecten die niet die 10% rendement halen en dus niet met het grote geld kunnen worden gefinancierd?“ Vincent Taapken: “Volgens mij ligt een belangrijke rol voor het mogelijk maken bij de kleine ontwikkelaars en vooral waar deze samenwerken met grote partijen. Er loopt ontzettend veel ervaren talent rond van middelbare leeftijd dat bij de grote partijen weg moest en nu op eigen risico en met eigen geld samenwerken met architecten. Deze tandems moeten het hebben van hun creativiteit en zoeken daar op nieuwe manieren financiering bij. Zo worden al mijn projecten gecrowdsourced.” Floris Alkemade: “Ik begrijp dat er miljarden zijn die al verdeeld zijn, maar in Brabant is dat anders. Daar is nog wel de noodzaak tot experimenteren, alleen al om simpelweg te kunnen overleven. Misschien maakt het wel verschil dat in Brabant de bedrijven nog ‘echt’ zijn, zonder vreemd vermogen.” Carolien Schippers: “Ik denk ook dat je op andere manieren moet gaan financieren. Wij moeten vanuit het COA een enorme groei aan vluchtelingen tijdelijk huisvesten. Een enorme opgave onder een enorme tijdsdruk, waarbij je ook meteen over tweede bestemmingen moet nadenken. Tot nu toe hebben we bij deze maatschappelijke opgave geen ontwerpers betrokken, maar nu wordt het tijd dat wel te gaan doen.”

Over het Rondetafelgesprek
Op 18 februari hield Nederlandwordtanders het eerste Rondetafelgesprek van 2015, op het Marineterrein in Amsterdam. Aan tafel zaten: Annius Hoornstra (Adjunct Directeur Grond & Ontwikkeling Amsterdam), Carolien Schippers (Manager Huisvesting COA), Floris Alkemade (Directeur FAA en FAA/XDGA), Maarten Claassen (Strateeg/Procesmanager Waternet), Petra Rutten (Directeur Maatschappelijke Ontwikkeling Heijmans), Vincent Taapken (Oprichter New Industry) en Marcel van Heck (Atelier Rijksbouwmeester). Guido Wallagh en Carolien Ligtenberg van Team Nederlandwordtanders leidden het gesprek. Het volledige verslag is terug te vinden in een drieluik aan blogs. In deel 1 doken we in de nieuwe bouwcultuur, in het tweede deel gingen we aan het experiment voorbij en in dit laatste deel vroegen we ons af wie die mogelijk makers van nu eigenlijk (zouden kunnen) zijn.

Lees hier het volledige verslag.

mogelijkmakers