• /files/nws/i_0053/FallenFruit.jpg
  • /files/nws/i_0053/zwirt_stadscurator.jpg
  • /files/nws/i_0053/museum_of_possibilities1_by_kelseysnook.jpg
  • /files/nws/i_0053/eagle_st_rooftop_1024x764.jpg
  • /files/nws/i_0053/energie_amsterdam.jpg
  • /files/nws/i_0053/Screen_Shot_2013_10_07_at_15_55_58_LR.jpg

Stadscurator als zaakwaarnemer van de veranderlijke stad

carolien_zw.jpg
Carolien Ligtenberg 22 Oct '13

Om de kwaliteit van de tijdelijke projecten in de stad te waarborgen, kleinschalige initiatieven ook op stadsniveau betekenis te laten krijgen en tijdelijkheid te incorporeren in stadsplanning hebben we een nieuwe ruimtelijke professional nodig. Carolien Ligtenberg introduceert de stadscurator.

Platform Openbare Ruimte (POR) heeft een jaar lang onderzoek gedaan naar ‘Ontwerp als activator van de veranderlijke openbare ruimte’. Eigenaren zijn vaak bang dat succes van een buurtinitiatief zich tegen hen kan keren zodra zij de ontwikkeling van het terrein willen hervatten en kiezen voor de veilige weg: een hek er omheen. Dit ondermijnt de potentie van deze terreinen om tijdelijk onderdeel van de stad te zijn. Zou er een alternatief geformuleerd kunnen worden voor de bottom-up initiatieven op braakliggende terreinen?

Als coördinator POR opperde ik het idee van de ‘stadscurator’. Deze nieuwe ruimtelijke professional’ zou als intermediair voor bewoners, bedrijven, overheid en instituties een oplossing kunnen bieden. Door te verbinden, te programmeren, te agenderen en te detecteren. Door zaakwaarnemer te zijn van de veranderlijke stad.

Het lokale ontstijgen
Tijdens het onderzoek van POR is duidelijk geworden dat braakliggende terreinen wel degelijk de potentie hebben om (tijdelijk) onderdeel uit te maken van de openbare ruimte. Bewoners, ondernemers en kunstenaars eigenen zich graag ruimte toe. Ontwerpers zien ook steeds meer hun rol en toegevoegde waarde hierin. Daar zijn tal van goede en mooie voorbeelden van. Veel van deze initiatieven richten zich echter alleen op de lokale en tijdelijke betekenis van de invulling. De vraag is of je met deze initiatieven de kwaliteit van de stad kan waarborgen en hoe je ervoor kunt zorgen dat ook die initiatieven het lokale kunnen overstijgen. Hoe kan tijdelijkheid, of liever gezegd veranderlijkheid, een rol spelen op het niveau van de stad?

Nieuwe stadsontwikkelaars
Als we de hoeveelheid lege ruimten in de stad bezien, dan kunnen we concluderen dat de opgave van (tijdelijke) leegstand inmiddels structureel. is geworden. Deze opgave die nu substantieel onderdeel uitmaakt van de ontwikkeling van de stad is wezenlijk anders dan de stedenbouwkundige opgave die we tijdens de groeiperiode van de stad kenden. Ook zullen in de komende jaren een aantal andere opgaven ruimte gaan innemen in de stad. Dit zijn macro-opgaven die terugkeren in de stad, zoals decentrale energieopwekking, voedselproductie, (tijdelijke) natuur, waterberging, etc. Grotere opgaven die zich nu al, in soms nog experimentele vorm, nestelen op de lege plekken in de stad en het directe lokale belang overstijgen.

Nieuwe stadsontwikkelaars maken daarbij de koppeling tussen groot en klein, tussen formeel en informeel, tussen macro en micro. Deze trend is bijvoorbeeld al zichtbaar bij lokale voedselproductie en lokale energie-corporaties. Dit zijn nieuwe samenwerkingen tussen buurtbewoners en institutionele energiemaatschappijen, die elders windmolens of zonnepanelen beheren, in of buiten de stad. Naar verwachting zullen nog veel meer organisaties zich in de komende jaren op deze manier herformuleren.

Stadscurator als professional van de veranderlijke stad
De transitie van de groeistad naar de veranderlijke duurzame stad, dat is de opgave waar wij nu voor staan. Een opgave die continu van plaats en grootte verandert. De veranderlijke ruimte in de stad vraagt om adaptief vermogen van de stad, en daar hebben wij een nieuwe ruimtelijke professional bij nodig. Een intermediair die lokale initiatieven kan koppelen aan macro-opgaven van de stad. Die binnen de veranderlijkheid van de stad kan programmeren en betekenis geven. Die kan detecteren welke belangen, partijen en opgaven slim aan elkaar gekoppeld kunnen worden, zodat tijdelijkheid en de dynamiek van de stad geïncorporeerd kunnen worden in ‘cityplanning’. De stadscurator kan een bijdrage leveren in het informeler maken van formele processen en andersom: het informele formeler maken. Hij is er niet om een strakke regie te voeren, maar juist om de mogelijkheden die er liggen aan te grijpen en om de kracht en de potentie van de veranderlijke stad ten volle te benutten.

De stadscurator als nieuwe professional in het domein van de veranderlijke stad. Ik teken ervoor!

tijdelijke openbare ruimte

beeld_blog_fin3.jpg

Hot models

Amsterdam16 Sep '13

Lokale munteenheden zoals de Brixton Pound of Bijlmer Euro, timebanking, stedelijke herverkaveling of crowd funding. Het zijn slechts enkele van de vele voorbeelden die momenteel in binnen- en buitenland verkend worden als alternatief voor de vastgelopen of – aldus de huidige secretaris van de Verenigde Naties Ban Ki-moon – feitelijk suïcidale financierings- en businessmodellen van weleer. De voorbeelden die relevant zijn voor de ruimtelijke sector lopen uiteen van naïef tot doordacht, van experimenteel tot bewezen, van eenmalig tot breder toepasbaar. Zoals dat hoort in een fase waarin nog veel onderzocht en beproefd moet worden. En toch zijn er nu al gemene delers te ontdekken.

meer...

raamweg47_hallard.jpg

Betekenisvol herbestemmen

03 Sep '13

Herbestemmen. Wat ooit nog bijna een modeverschijnsel leek, met talloze hippe restaurants die opdoken in leegstaand cultureel erfgoed, is nu één van de grootste serieuze thema’s in de architectuur. En terecht.

meer...

AL_3.jpg

Tijdelijke openbare ruimte als continue opgave

08 Jul '13

De openbare ruimte is niet langer helder gedefinieerd. Noch in fysieke vorm, grootte en gebruik, noch in conceptuele vorm. Door stagnerende bouwprocessen ontstaan ruimten in de stad die vrijwel altijd door hekken omheind worden. Eigenaren vrezen voor succesvolle bottom-up projecten, die zich tegen hen zouden kunnen keren op het moment van hervatten van ontwikkeling van het terrein. En dat laat waardevolle kansen onbenut.