Zelf willen en kunnen bouwen

Gedreven, ervaren, innovatief, onafhankelijk en praktisch. Zo zou Jacqueline Tellinga omschreven kunnen worden. Haar belangrijkste motief om zich vanaf 2001, eerst via tentoonstellingen en publicaties, en vanaf 2006 vooral in Almere in te zetten voor particulier opdrachtgeverschap is om de woningbouw te democratiseren. Er is eigenlijk geen enkele legitieme reden waarom de zeggenschap over de woningbouw in handen is van slechts een handjevol ontwikkelaars, aldus Tellinga.

Persoonlijke aanleiding/drijfveer

‘Achter de manier waarop en de omvang waarin particulier opdrachtgeverschap inmiddels in Almere bestaat, gaat een fundamentele cultuuromslag schuil. Ik realiseer mij terdege dat wij in Almere hebben willen breken met een lange traditie van woningbouw, ingesleten ideeën over stadsontwikkeling en onnodige intermediairs en instituties. Het is niet voor niets dat we de eerste jaren veel scepsis en verzet ontmoetten. Wat mij persoonlijk ook heeft bewogen is om vanuit de gemeente de vrijheid te organiseren voor mensen om zelf te mogen bouwen, met daarbij een nieuwsgierigheid naar welke woonomgeving dan gaat ontstaan. De drang naar autonomie en vrijheid, die zo kenmerkend is voor vrijwel elke zelfbouwer, is heel herkenbaar.’

Persoonlijke ambitie

‘Hoewel nog altijd door een groot deel van ontwikkelend Nederland betwist, blijkt inmiddels dat veel mensen zelf willen en kunnen bouwen. Zelfs geschakeld. Zelfs in een hoge dichtheid. Zelfs met een inkomen tot 36.500 euro. Als dit in Almere kan - een stad met weinig zelfbouwtraditie en geen grote kapitaalkrachtige elite - dan moet het elders in Nederland zeker mogelijk zijn. Met andere woorden, aan de inwoners kan het niet liggen. De vraag is eerder of gemeentebesturen, in zoverre ze zeggenschap over de grond hebben, die keuze gaan maken. En dan heb ik het niet over kavelplannen voor de gouden randjes, maar een plan bedoeld voor een veel groter deel van de bevolking. Van het ambtelijk apparaat alleen mag een dergelijke innovatie niet zonder meer verlangd worden. Daarvoor is de cultuuromslag te ingrijpend. De kunst is ook om de complexiteit – die deels door onszelf als overheid wordt veroorzaakt - bij de planvorming te doorgronden, onnodige ballast opzij te zetten en vervolgens een goed en humaan plan te maken.‘

Opgave

‘Met IkbouwmijnhuisinAlmere pakt de lokale overheid, naar mijn overtuiging, haar regierol weer terug door de stadsontwikkeling menselijk en voor vrijwel iedereen toegankelijk te maken. Het plan vraagt om inhoudelijke beslissingen van de gemeente; over grote, kleine kavels, bouwhoogtes, aan elkaar of vrijstaand, rooilijnen, functiemenging, parkeren op eigen terrein of op straat, bouwtijden. Dat is het werk dat ik heb mogen verrichten voor Homeruskwartier, samen met de stedenbouwkundige. Met het maken van het plan hebben we daarmee gelijk het programma gemaakt en verankerd. Maar daar blijft het niet bij. Het plan moet vervolgens worden omgezet in betrouwbare en klip en klare verkoopinformatie. Het meegeven van een bestemmingsplan, een A4tje met de grondprijzen en een leuk wijkfoldertje is de gangbare praktijk, maar daarmee organiseer je geen waarachtige stadsontwikkeling. Wij zijn daarom begonnen met een staalkaart aan mogelijkheden en het vastleggen van het plan in verkoopfolders met voor iedereen begrijpelijke verkavelingsplannen en kavelpaspoorten. Dit zijn geen fancy hebbedingetjes. Het zijn dé documenten waardoor kopers echt hebben kunnen kiezen, zijn gaan investeren in de wijk en zijn verleid zich te verdiepen in het huis dat zij zelf willen bouwen. Het zijn ook de documenten waarop men zich tot in lengte der dagen moet kunnen beroepen, die rechtszekerheid moeten bieden. Pas dan kun je spreken van een nauwe samenwerking tussen honderden particulieren en de gemeente.’

Opleiding

Jacqueline Tellinga heeft economie gestudeerd aan de HES en planologie aan de Universiteit van Amsterdam. Tijdens laatstgenoemde opleiding werkte zij tevens voor het onderzoeksbureau Rigo. Zij heeft Europan 2, 3 en 4, de Europese ideeënprijsvraag voor jonge architecten, georganiseerd en vanuit het Nederlands Architectuurinstituut gezaghebbende exposities en publicaties over particulier opdrachtgeverschap als Heilige Huisjes (2001), Burgerlijke Stedenbouw (2002) en De Grote Verbouwing (2004) over de verandering in de naoorlogse woonwijken gemaakt. Met de studiereizen van het NAi koos zij eind jaren negentig voor Zuidoost Azië, een werelddeel waar toen de bouwboom startte. In de tijd dat zij voor het NAi werkte, was Tellinga tevens adviseur wonen en ruimtelijke ordening voor de Tweede Kamerfractie van de PvdA. Sinds eind 2006 is Tellinga conceptontwikkelaar en gebiedsontwikkelaar bij de Gemeente Almere, in het bijzonder in Almere Poort.

Persoonlijk netwerk

‘De enorme variëteit aan kavels en de omvang waarmee we al sinds eind 2006 zijn gestart, is alleen maar mogelijk geworden dankzij een intensieve samenwerking met wethouder Adri Duivesteijn, supervisor Art Zaaijer, de projectdirecteuren Ad Alderliesten en Frans van Deursen en projectmanager Arne Swart. Adri Duivesteijn is niet alleen initiator van het programma ‘IkbouwmijnhuisinAlmere’, maar heeft door de jaren heen blijvend zorg gedragen voor het bestuurlijk draagvlak en aangedrongen op een voortdurende conceptontwikkeling. Art Zaaijer verbeeldt wat ik niet kan; durf maar eens lijnen op een wit vel te zetten, en hij brengt - heel belangrijk als het gaat om particuliere planvorming - zijn jarenlange expertise met de woningarchitectuur in. De projectdirecteur Almere Poort (voorheen Ad Alderliesten en nu Frans van Deursen) is niet alleen mijn ambtelijk opdrachtgever, maar ook een belangrijk klankbord. Samen met Arne Swart doe ik de overall projectontwikkeling van Homeruskwartier.’

Nederland Next

‘Het is eigenlijk cynisch dat nu met de crisis pas de vraag uit de samenleving naar zelfbouw onderkend wordt. Algeheel lijkt nu opeens de verwachting dat (collectief) particulier opdrachtgeverschap een grote vlucht zal gaan nemen. Ik ben echter minder optimistisch over de mogelijkheden die de gemeenten haar burgers gaan bieden. Niet omdat de vraag ontbreekt, maar omdat de cultuuromslag die nodig is binnen de eigen organisaties daarvoor te groot is. Men is zo gewend geraakt aan het werken met institutionele bouwers. Als gemeenten nu vooral vanuit economische motieven de ommezwaai willen maken, dan heb je geen kompas in handen om alles wat zich tevoren niet laat voorspellen met het ambtelijk apparaat het hoofd te bieden. Wat nodig is, is een bestuur dat ervoor gaat.’
jacqueline_tellinga.jpg

Jacqueline Tellinga

Jacqueline Tellinga is sinds 2006 conceptontwikkelaar en gebiedsontwikkelaar bij de Gemeente Almere en coördineert daar het programma IkbouwmijnhuisinAlmere. Ze studeerde economie aan de HEAO en planologie aan de Universiteit v