Groot durven dromen

Jolijn Valk. Enthousiast, eigentijds en inspirerend. Een doorzetter, altijd op zoek naar (andere) oplossingen. Huizinga’s ‘homo ludens’ (spelende mens) is in alles wat ze doet op de achtergrond aanwezig. Werkt in een collectief, met drie verschillende disciplines verenigd in zes mensen. Haar grote droom? Een brug over het Amsterdamse IJ. Veel meer dan alleen een fysieke verbinding, het gaat over bruggen slaan in de breedste zin van het woord.

Jolijn Valk sprak tijdens de bijeenkomst Nederlandwordtanders/Live#3 NU op 30 oktober 2014 over een niemandsland boven het IJ. Een jaar eerder interviewde Nederlandwordtanders haar uitgebreid over haar ambities, lees hieronder verder, en een Brug over het IJ."

persoonlijke aanleiding/drijfveer

‘Oplossingsgericht denken is een grote persoonlijk drijfveer. Ik zoek altijd naar mogelijkheden en oplossingen, en zal nooit zeggen dat iets niet kan. Ook als het niet lukt blijf ik doorgaan, en vooral dingen doen. Altijd vanuit een onderbuikgevoel. Zo heb ik voor mezelf een ‘inspiratiebiebje’ aangelegd, waarin ik beelden en teksten opsla die ik tegenkom en die me raken. Die verzameling gaat al jaren terug. Eerlijk gezegd kijk ik er bijna nooit in, maar ze blijken onbewust te blijven hangen. Zo merk ik dat ik op een vanzelfsprekende manier aanvoel wat er op het moment speelt. Of het nu gaat om kleuren, kleren of materialen. Al van jongs af aan ben ik aan het tekenen en creëren. ‘Niet-werkelijkheden’ maken, dat is zo interessant aan mijn vak. Niet alleen het maken van ruimtes, maar ook het creëren van mogelijkheden.’

Persoonlijke ambitie

‘Gevraagd en ongevraagd heb ik mijn mening altijd wel klaar. En die verkondig ik ook graag. Mijn ambitie is niet om de hele wereld te verbeteren of miljonair te worden, maar ik wil wel de vrijheid hebben om op kleine schaal dingen te vervolmaken. Tijdens mijn studie dacht ik dat een gebouw opleveren, en de erkenning die je daarmee krijgt, het summum was. Nu ik inmiddels wat gerealiseerd heb (onder meer het interieur van wijnwinkel Rietveld Wines in Utrecht) blijkt al die (media-) aandacht vrij vluchtig. Ik ben er wel trots op, alhoewel applaus moeilijk blijkt te incasseren, maar het is uiteindelijk toch de inhoud die me het meeste doet. Zoals bij het project ‘Brug over het IJ’. Dromen, mogelijkheden en utopieën creëren. Dat kunnen wij als ruimtelijke ontwerpers doen! En dat kan op grote schaal, maar ook op hele kleine.

Zo kun je juist op die kleine schaal, op productniveau, zelf ontzettend veel teweeg brengen. Kijk bijvoorbeeld naar de gordijnen in dit atelier, dat ik deel met mijn compagnon Rixt Reitsma. Zij is productontwerper en wij werken veel met zijn tweeën. De gordijnen die hier hangen, hebben we zelf ontwikkeld. En dat gaat veel verder dan een decoratieve raambekleding. Het gaat over ruimtelijkheid, en hoe je daarin iets kan veranderen. Over het spel van licht, transparantie en het dempen van geluiden. Het gaat over materialen, maar ook over samenwerking, ambacht en innovatie. De gordijnen zijn gemaakt van wol. Eigenlijk kan dat niet, omdat ze dan gaan ‘doorhangen’. Maar in samenwerking met het Textielmuseum hebben wij naar een oplossing gezocht. Na onderzoek en testen met verschillende technieken en combinaties van materialen blijkt dat het wel kan! Het onderzoek loopt nog en heeft volgens ons veel potentie. Momenteel zijn we de gordijnen aan het ontwikkelen voor twee totaal verschillende projecten in binnen- en buitenland.’

Opgave/misverstanden

‘Ten eerste publieke ruimte. Want wat is nu ruimte? ‘Free-spaces’ (een term van architect Lebbeus Woods), het ruimte bieden aan dingen die spontaan kunnen ontstaan, zijn zo interessant. Als ontwerpers kun je ruimte maken, die door anderen ingenomen wordt. Zo heeft mijn ontwerp voor de ‘Brug over het IJ’ overal hoeken. Restruimte als publieke ruimte, die ingevuld kan worden door diegenen die dat willen. Juist in deze tijd is die vrijheid zo belangrijk. Je merkt dat consumenten veel kritischer worden. Zo ben ik nu bijvoorbeeld ook bezig met het ontwerp van cascowoningen. Het zijn een soort vastomlijnde freespaces. Wij creëren een kader, waarbinnen de koper alles zelf kan inbrengen. Zo kun je mensen ook in de huidige markt nog stimuleren om een eigen huis te kopen en zelf te bouwen.

Samenwerken is heel belangrijk voor mij. Daarmee kom je altijd veel verder. Bouwen is regelmatig strijd. Maar al te vaak is er volop wantrouwen tussen de architect, bouwer en adviseur. Noem me naïef, maar ik denk dat we door elkaar te vertrouwen projecten veel verder kunnen brengen. Zo heb ik bijvoorbeeld een tuinhuisje ontworpen, in nauwe samenwerking met een bouwer/kunstenaar/hovenier en de opdrachtgever. Weliswaar heel klein, maar wat op die schaal kan, kan ook op de grote. Het ging hier over vertrouwen en het goed inzetten van ieders kracht. Zo zijn we samen veel verder gekomen dan we ooit dachten, en stond de opdrachtgever uiteindelijk ook zelf te timmeren. De bouwbegeleiding deed ik, heel eigentijds, grotendeels per ‘What’s app’. Het huidige systeem is helaas gebaseerd op wantrouwen, op meten is weten. Maar sommige dingen kun je niet exact vastleggen. Er moet altijd ruimte zijn voor beweging. Want als je dingen vastlegt, dan is het klaar.’

Opleiding

‘Ik ben altijd op zoek geweest naar het grensvlak tussen het creatieve en exacte. Eerst heb ik rechten gestudeerd, daarna HTS Bouwkunde en Academie van Bouwkunst. In eerste instantie koos ik voor rechten omdat ik aangetrokken werd door het uitzoeken van het detail, de discussies en het zoeken naar de oplossing. En omdat ik uitgeloot was voor medicijnen. Eigenlijk wilde ik orthopedisch chirurg worden, ook wel de ‘bouwvakkers van de medische wereld’ genoemd. Maar zij moeten wel hun creativiteit gebruiken om de meeste waanzinnige oplossingen te bedenken. Met rechten had ik het na één jaar wel gezien. Het stramien, je precies aan stappen houden om tot een uitspraak te komen, ligt mij niet. Toen ik overstapte naar de HTS in Groningen, hoorde ik mensen daar ook vaker denken, wat doet dat meisje toch hier? Achteraf gezien had ik misschien wel het best meteen naar de Kunstacademie kunnen gaan, zoals veel mensen altijd al tegen me zeiden. Op de Academie van Bouwkunst in Amsterdam was ik meteen op mijn plek. Vormstudies, ontwerpoefeningen, de theorie die veel dieper ging. Geweldig, het was een fantastische tijd. Nu geef ik er nog les, en bezoek ik als ambassadeur van de Academie van Bouwkunst de hogescholen van Nederland.

Toen ik afstudeerde aan de HTS liep ik stage bij SILO architecten aan de Amsterdamse Hartenstraat, waar ik in aanraking kwam met de Academie. Tijdens de Academie heb ik bij SeARCH, Concrete en hvdn gewerkt. In 2009 hebben Jurrian Knijtijzer, Geurt Holdijk, Philomene van der Vliet, David Kloet en ik het vriendschapscollectief Atelier by Bali opgericht. Samen verenigen we inmiddels (door de komst van Rixt Reitsma en Jan Maas in 2012) drie verschillende disciplines in één atelier. Het zoeken naar de juiste juridische vorm is nog steeds een uitdaging, maar we worden steeds groter, en er ontstaan steeds weer interessante wisselwerkingen. Zoals bijvoorbeeld het werken aan de Kleiburgflat, met Philomene en Jan. En nu werken ‘de drie architecten’, Geurt, Jurrian en ik, aan een woningbouwproject van circa 34 zorgwoningen in Hilversum. Heel bijzonder, dat we als jonge architecten aan deze besloten selectie mee mochten doen. De selectie eindigde als gelijkspel tussen ZECC en ons, dus we hebben beiden een woningblok toegewezen gekregen.’

Persoonlijk netwerk

‘Als persoonlijk netwerk zou ik ten eerste mijn meest directe partners willen noemen. Rixt Reitsma, mede-eigenaar van Urban Echoes, is productontwerper. Binnen het collectief By Bali vallen verschillende bedrijven, die onderling intensief samenwerken. Geurt Holdijk (en Jurrian Knijtijzer zijn architecten, met wie ik aan het zorgproject in Hilversum werk, Philomene van der Vliet en Jan Maas zijn landschapsarchitecten. We sparren, ondersteunen, bekritiseren en helpen elkaar. Zo kunnen we samen elkaars projecten verder brengen dan dat we los van elkaar zouden kunnen doen.

Daarnaast de Academie van Bouwkunst Amsterdam, vanwege mijn betrokkenheid als ambassadeur Architectuur en gastdocentschap, maar ook het netwerk wat zich daarbinnen heeft opgebouwd. Ik ben daar zelf ook ooit begonnen als student.

Tot slot Daan Tjepkema en Sander van den Blanken van het bruggenteam ARUP. Tijdens mijn afstuderen hebben ze me geholpen, en nu zijn ze weer nauw betrokken bij het huidige proces om de brug te kunnen realiseren.

Persoonlijke referenties

‘Een moeilijke vraag, omdat er zoveel dingen zijn die mij inspireren. Maar de belangrijkste is toch wel ‘Homo Ludens’, van Johan Huizinga. Als tiener kwam voor het eerst in aanraking met dit boek, en sindsdien is het een leidraad in alles wat ik doe. In deze publicatie uit 1938 gaat het Huizinga niet om de betekenis van het spel als cultuurverschijnsel, maar om het 'ludieke' als wezenlijk kenmerk van de menselijke beschaving. Volgens hem is de ‘homo sapiens’ (wijze mens) in wezen altijd een ‘homo ludens’ (spelende mens) geweest. In dit idee kan ik me helemaal vinden, en door dit werk gaat mijn fantasie helemaal los. Ook Constant met New Babylon is door hem geïnspireerd, en zelf ook weer een grote inspiratie voor mij. Evenals architect/beeldhouwer/architectuurtheoreticus Lebbeus Woods. Met name zijn tekeningen grijpen mij aan, hoewel ik ze eerlijk gezegd niet altijd begrijp. Maar het gaat om het verbeelden van gedachtes en utopieën. Het maken van dingen die niet kloppen, waarin je zoveel kan zien. En tegelijkertijd is dit ook de werkelijkheid.

Zo zag ik laatst bij ‘Tegenlicht’ de Braziliaanse zakenman Ricardo Semler, die zijn werknemers een enorme verantwoordelijkheid geeft. Zij bepalen zelf hoe laat ze naar hun werk gaan en hoeveel ze verdienen. Het klinkt utopisch, maar het bedrijf is ongelofelijk succesvol. Semler is ook een hele stad aan het opzetten, waarin de voorzieningen in gedeeld eigendom zijn, en daarnaast ook een school. Het huidige systeem zit zo in elkaar dat wij scholen meestal beschouwen als ‘het managen van kinderen’ en niet vanuit de gedachte bezien hoe kinderen het beste leren. Bij deze school wordt juist van het kind uitgegaan, van wat zij willen leren. Het gaat uiteindelijk allemaal over vertrouwen, verantwoordelijkheid, maar vooral ook over lol en ook plezier. Uitgaan van de mens. Wie ben je, wat kun je en wat wil je toevoegen aan deze wereld?’

Nederland Next

‘Over tien jaar denk ik nog niet dat de ‘Brug over het IJ’ er ligt, maar over twintig jaar wel! Het gaat mij dan niet zozeer om mijn brug, maar dat die verbinding er moet komen. Deze brug verbindt twee werelden en culturen met elkaar, Amsterdam Noord en het Amsterdam ten zuiden van het IJ, en maakt het IJ tot het centrum van de stad. En de brug zelf kan een nieuwe publieke ruimte worden voor Amsterdam.

Een tijdje terug ben ik benaderd door een bewoner van Noord, Ed Eringa, die ook vindt dat die brug er moet komen. Maar dan vanuit een heel andere gedachte. Hij is assistent professor aan de VU en doet onderzoek naar diabetes type 2. Hij signaleerde dat mensen in Amsterdam-Noord, door het pontje en het OV, te weinig bewegen. Zo’n brug zou het bewegen enorm stimuleren. Met een half uur beweging per dag zal het aantal diabetes type 2 patiënten enorm afnemen.

Samen met onder meer constructiebureau Arup zijn wij nu aan het berekenen wat de brug zou kosten, met de gemeente aan het praten, een Comité van Aanbeveling aan het vormen en manieren van crowdfunding aan het onderzoeken. Veel mensen zijn gebaat en geïnteresseerd in zo’n brug. Alhoewel het een utopie lijkt, is dit wel de tijd om te dromen. En zetten wij nu kleine stapjes in het verwezenlijken daarvan.’

NU

jolijn_valk.jpg

Jolijn Valk

Architect Jolijn Valk (Arnhem, 1978) vormt samen met vijf anderen het collectief By Bali. Een samenwerking tussen landschapsarchitecten, architecten en een productontwerper. By Bali gelooft in ontwerpen met een sterke eigen identiteit, die een dialoog aangaan met de context. Samen met Rixt Reitsma vormt Jolijn Valk Urban Echoes, een ontwerpbureau dat poëtische architectuur en productdesign combineert. Ze is opgeleid aan de HTS in Groningen en de Academie van Bouwkunst in Amsterdam en werkte onder meer bij SILOarchitecten, SeARCH, Concrete en hvdn. Als gastdocent en ambassadeur is ze nog steeds nauw verbonden aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam.

project

Brug over het IJ

interview

Groot durven dromen

blog

Van droom tot daad

website

http://www.bybali.nl

netwerk

Sander den Blanken Philomene van der Vliet Geurt Holdijk Academie van Bouwkunst Amsterdam

social media

Jolijn Valk op twitter

jolijnvalk@jolijnvalk15 Jun

De @BrugovertIJ komt! In 2011 heb ik met mijn visie over het belang hiervan Master of Architecture behaald.… https://t.co/KPWYX3pol3

jolijnvalk@jolijnvalk15 Jun

De brug over t IJ komt! Zie presentatie over noodzaak v deze brug '15 Nu nog bouwen @ericvanderburg @PieterLitjenshttps://t.co/QeWGSQ2ciX