Civil Server

Jurgen Hoogendoorn. Een oud-rocker en 'civil server', die ten dienste wil staan van de maatschappij. Wil bijdragen aan een betere wereld, met dat wat er al is. Hoe kun je het bestaande inzetten, en kan je dat samen met de betrokken mensen doen? Is sinds 1991 werkzaam bij de Gemeente Amsterdam. Studeerde sociologie en stond onder meer aan de wieg van het Broedplaatsenbeleid. Voorziet een nieuwe ruimteprofessional en is op zoek naar een nieuw waardensysteem.

Persoonlijke aanleiding/drijfveer

'Ik heb sociologie gestudeerd omdat ik een bijdrage wilde leveren aan de maatschappij, aan een betere wereld. Voor mij is de wereld beter als die oprechter en eerlijker kan zijn, en fijner. Ik wilde en wil daarvoor van betekenis zijn. In zekere zin is dat ook zelfverwezenlijking, want ik probeer ook zelf zo te zijn. Vooruitstrevend zijn is nooit een motivatie, maar een uitkomst van je denken en handelen. Ik wil een 'civil server' zijn, ten dienste van de maatschappij. Een voorbeeld: de stad Amsterdam wilde eind jaren 90 af van de krakers en kunstenaars, kritische en dus lastige mensen. Door de enorme stijging van vastgoedprijzen werden zij ook letterlijk de stad uitgejaagd. Het vraagstuk van de huisvesting van deze groep ging als een hete kool door de gemeente, niemand wilde zich eraan branden. Ik heb mijn bestuur duidelijk kunnen maken dat deze groep erg belangrijk is voor de stad. Zij maken het je moeilijk en stellen zaken aan de orde, maar daar kun je als stad juist van leren. Deze mensen leveren direct een bijdrage aan sociaal culturele en economische innovaties en veranderingen. De krakersbeweging en de bijbehorende subcultuur hebben aan de wieg gestaan van zaken als crèches, Artsen zonder Grenzen, Gered Gereedschap en XS4all. Ik heb het bestuur kunnen overtuigen dat deze groep juist in de stad moet blijven, en daaruit is het broedplaatsenbeleid ontstaan. Vanuit de opbrengsten van grondinkomsten is toen 35 miljoen geïnvesteerd. Met dit vereveningsfonds kon letterlijk ruimte worden gegeven aan een groep die er in eerste instantie economisch niet toe deed, maar sociaal cultureel een hele belangrijke bijdrage levert. En dat is precies waar ik me sterk voor wil maken. Voor partijen die belangrijk zijn, een essentieel onderdeel vormen van de samenleving, maar die geen sterke economische invloed hebben.'

Persoonlijke ambitie

'Geïnspireerd zijn en inspireren. Ik ben op zoek naar de klik met mensen, zodat je elkaar kan versterken en de uitkomst groter is dan de som der delen. Elkaar zo prikkelen en uitdagen dat je boven jezelf uitstijgt. Dat is ook wat ik in mijn vak zoek; (jonge) professionals die zichzelf ter discussie durven stellen. Lange tijd zijn die moeilijk te vinden geweest. Tot 2008 leken velen een kunstje te doen. Nu zie je weer veel (jonge) professionals die zich veel kwetsbaarder durven opstellen en zich willen engageren. De onzekerheid van deze tijd wordt niet bestreden, maar juist omarmd om tot iets nieuws te komen. Dat is ook zichtbaar bij de Occupy beweging. Occupy betekent letterlijk 'ruimte nemen', iets tot je eigen verantwoordelijkheid rekenen. Deze groep mensen wilden iets beters, geen instant antwoorden. Ik vond dat erg inspirerend om te zien. We moeten op zoek gaan om zelf tot nieuwe antwoorden te komen en er zelf verantwoordelijk voor zijn.'

Opgave/misverstanden

'Een maatschappij die gericht is op groei en verspilling om te buigen naar 'het doen met wat er al is', daar liggen nu de belangrijkste ruimtelijke opgaven. Dat geldt voor fysieke zaken, maar ook voor ons belangrijkste kapitaal: de mensen. De groep die niets te verliezen en alles te winnen heeft is daarbij richtinggevend. Dat zijn jonge mensen en nieuwe Nederlanders, waarbij innovatief zijn voortkomt uit 'overleven' en het vormgeven van je leven. Maar het is ook de oudere generatie die, in een contemplatieve fase van hun leven, alle ruimte heeft om innovatief te zijn. Maatschappelijke posities zijn verworven en met een carrière achter de rug is er niets meer te verliezen. Zo willen mensen als Herman Wijffels en Pieter Winsemius graag hun wijsheid nog inzetten voor maatschappelijke verbetering.

Voor de overheid geldt dat zij zich meer zou moeten opstellen als 'civil server'. Als een computerserver die er voor iedereen is. Niet alleen om gebruik van te maken, maar ook om aan bij te dragen. De server stelt open 'source-modellen' ter beschikking, maar bewaakt tegelijkertijd de broncode, die door niemand kapot gemaakt of geplunderd mag worden. Zo biedt de overheid een vaste structuur en bewaakt die, zodat de invulling voor iedereen open kan blijven. Als een 'civil Server' beschermt zij daarmee het algemeen belang en maakt co-creatie mogelijk. Dat is dus de opgave, de transitie. De gemeente is eigenlijk een opgeschaalde bewonersvereniging. Mensen gaan nu meer zelf organiseren, en worden daar ook steeds beter in. Daar verliest de overheid terrein. Door de gronduitgifte heeft de gemeente de afgelopen decennia veel geld verdiend, maar door de blauwdrukachtige werkwijze van het ambtelijk apparaat, bekostigd vanuit de opbrengsten van gronduitgife, is ook een vertrouwens- en legitimiteitskwestie ontstaan.

De verantwoordelijkheid van de overheid is de gemeenschappelijke gronden, letterlijk en figuurlijk. De grond in Amsterdam is van alle Amsterdammers. In het kader van het algemeen belang is de gemeente een blauwdrukmachine geworden die alle verandering in de stad planmatig en zeer efficiënt uitrolde. Lokale belangen werden daarbij over het hoofd gezien. Krakers waren vaak goed om de potentie, de authenticiteit, van een gebied bloot te leggen en er weer een nieuwe identiteit aan toe te voegen, zoals bijvoorbeeld bij het NDSM-terrein. De gemeente gebruikte dat door hen na de nieuwe gecreëerde identiteit uit een gebied te verdrijven, en de toegevoegde waarde zelf letterlijk ten gelde te maken.

Een zeer lange tijd heeft de overheid bestuurd op een wijze die de inertie van burgers bevorderde. Dat stelde Tocqueville rond 1825 al aan de orde, en meer recent Zygmunt Bauman. De transitie naar een technologisch gedreven samenleving heeft als gevolg dat het verschil tussen burger en professional vervalt. De burger weet zich steeds sneller en beter te organiseren, en beschikt daarbij ook over de benodigde kennis. Crowdfunding is daar een goed voorbeeld van. Ook de positie van de overheid ten aanzien van de burger verkeert in een essentiële transitie. Geld is niet meer alles bepalend, macht vervalt daarmee en de opgebouwde bureaucratie moet veel inleveren. Dat betekent ook de opkomst van dynamische ruimteprofessionals, die zich positioneren tussen overheid en burger. Tevens zal de economie veranderen in een waardensysteem. Samen met vastgoed Hoogleraar Willem Verbaan ga ik proberen te formuleren hoe zo'n nieuw waardensysteem er concreet uit zou kunnen zien. Van verdienmodel naar meerwaardenmodel. 'People, planet en profit'.'

Opleiding

'Ik heb sociologie van bouwen en wonen gestudeerd in Utrecht, gevolgd door een doctoraal Planologie aan de UvA in Amsterdam. Door veel bijvakken te volgen ben ik vrij breed opgeleid. Alhoewel sociologie lange tijd 'uit' is geweest, blijk ik er nu heel veel aan te hebben door processen in de samenleving te hebben leren begrijpen en waarderen. Ook heb ik veel geleerd van het spelen in een rockband. Het was een succesvolle band, maar als we het podium met te veel pretenties bestegen maakte het publiek ons genadeloos af. Hierdoor leer je wel wat sociale eerlijkheid is. Ik heb me lange tijd af gevraagd of planologie een wetenschap is of een beroepspraktijk. Ik denk toch dat laatste. Planologie stond, net als de stedenbouw, voor de uitvoering van de bouwopgave zonder daar bredere vragen bij te betrekken. Lange tijd heeft geld een enorme rol gespeeld in de uitbreiding van de stad, met enorme vastgoedprijzen en gronduitgifte. Bouwen stond voor groei. Groei was goed en schepte vertrouwen. Maar nu de K van Kapitaal wegvalt duvelt alles in elkaar. Nu heb je veel minder, misschien wel niets meer, aan een beroepsopleiding. Beroepsopleidingen waren te plaatsen in de overrationalisering door de industriële revolutie. Nu daaraan een einde is gekomen zie je een hele duidelijke verandering, hoewel we nog niet precies weten waar we heengaan. Dit is voelbaar door de verandering in de vastgoedwereld, maar ook door het wankelen van overheidssystemen als het kapitalisme en het communisme. En het komt terug in boeken als 'Van Yab Yum naar Dim Sum' van Marjet Rutten en 'Nieuw krachtenveld nieuwe paradigma's; trendverkenning van de Nederlandse bouwsector' van Willem Verbaan.'

Persoonlijk netwerk

Frans Soeterbroek de ruimtemaker Denkt na over hoe overheidsprocessen met lichtheid bestuurbaar kunnen zijn en bepleit een meer organische manier van besturen. Hoe kan de overheid veel meer inspelen op en gebruikmaken van de krachten die in de samenleving bestaan, in plaats van te werken met van boven opgelegde protocollen?

Jan Rotmans Koppelt de duurzaamheidsvraagstukk