Civil Server

Jurgen Hoogendoorn. Een oud-rocker en 'civil server', die ten dienste wil staan van de maatschappij. Wil bijdragen aan een betere wereld, met dat wat er al is. Hoe kun je het bestaande inzetten, en kan je dat samen met de betrokken mensen doen? Is sinds 1991 werkzaam bij de Gemeente Amsterdam. Studeerde sociologie en stond onder meer aan de wieg van het Broedplaatsenbeleid. Voorziet een nieuwe ruimteprofessional en is op zoek naar een nieuw waardensysteem.

Persoonlijke aanleiding/drijfveer

'Ik heb sociologie gestudeerd omdat ik een bijdrage wilde leveren aan de maatschappij, aan een betere wereld. Voor mij is de wereld beter als die oprechter en eerlijker kan zijn, en fijner. Ik wilde en wil daarvoor van betekenis zijn. In zekere zin is dat ook zelfverwezenlijking, want ik probeer ook zelf zo te zijn. Vooruitstrevend zijn is nooit een motivatie, maar een uitkomst van je denken en handelen. Ik wil een 'civil server' zijn, ten dienste van de maatschappij. Een voorbeeld: de stad Amsterdam wilde eind jaren 90 af van de krakers en kunstenaars, kritische en dus lastige mensen. Door de enorme stijging van vastgoedprijzen werden zij ook letterlijk de stad uitgejaagd. Het vraagstuk van de huisvesting van deze groep ging als een hete kool door de gemeente, niemand wilde zich eraan branden. Ik heb mijn bestuur duidelijk kunnen maken dat deze groep erg belangrijk is voor de stad. Zij maken het je moeilijk en stellen zaken aan de orde, maar daar kun je als stad juist van leren. Deze mensen leveren direct een bijdrage aan sociaal culturele en economische innovaties en veranderingen. De krakersbeweging en de bijbehorende subcultuur hebben aan de wieg gestaan van zaken als crèches, Artsen zonder Grenzen, Gered Gereedschap en XS4all. Ik heb het bestuur kunnen overtuigen dat deze groep juist in de stad moet blijven, en daaruit is het broedplaatsenbeleid ontstaan. Vanuit de opbrengsten van grondinkomsten is toen 35 miljoen geïnvesteerd. Met dit vereveningsfonds kon letterlijk ruimte worden gegeven aan een groep die er in eerste instantie economisch niet toe deed, maar sociaal cultureel een hele belangrijke bijdrage levert. En dat is precies waar ik me sterk voor wil maken. Voor partijen die belangrijk zijn, een essentieel onderdeel vormen van de samenleving, maar die geen sterke economische invloed hebben.'

Persoonlijke ambitie

'Geïnspireerd zijn en inspireren. Ik ben op zoek naar de klik met mensen, zodat je elkaar kan versterken en de uitkomst groter is dan de som der delen. Elkaar zo prikkelen en uitdagen dat je boven jezelf uitstijgt. Dat is ook wat ik in mijn vak zoek; (jonge) professionals die zichzelf ter discussie durven stellen. Lange tijd zijn die moeilijk te vinden geweest. Tot 2008 leken velen een kunstje te doen. Nu zie je weer veel (jonge) professionals die zich veel kwetsbaarder durven opstellen en zich willen engageren. De onzekerheid van deze tijd wordt niet bestreden, maar juist omarmd om tot iets nieuws te komen. Dat is ook zichtbaar bij de Occupy beweging. Occupy betekent letterlijk 'ruimte nemen', iets tot je eigen verantwoordelijkheid rekenen. Deze groep mensen wilden iets beters, geen instant antwoorden. Ik vond dat erg inspirerend om te zien. We moeten op zoek gaan om zelf tot nieuwe antwoorden te komen en er zelf verantwoordelijk voor zijn.'

Opgave/misverstanden

'Een maatschappij die gericht is op groei en verspilling om te buigen naar 'het doen met wat er al is', daar liggen nu de belangrijkste ruimtelijke opgaven. Dat geldt voor fysieke zaken, maar ook voor ons belangrijkste kapitaal: de mensen. De groep die niets te verliezen en alles te winnen heeft is daarbij richtinggevend. Dat zijn jonge mensen en nieuwe Nederlanders, waarbij innovatief zijn voortkomt uit 'overleven' en het vormgeven van je leven. Maar het is ook de oudere generatie die, in een contemplatieve fase van hun leven, alle ruimte heeft om innovatief te zijn. Maatschappelijke posities zijn verworven en met een carrière achter de rug is er niets meer te verliezen. Zo willen mensen als Herman Wijffels en Pieter Winsemius graag hun wijsheid nog inzetten voor maatschappelijke verbetering.

Voor de overheid geldt dat zij zich meer zou moeten opstellen als 'civil server'. Als een computerserver die er voor iedereen is. Niet alleen om gebruik van te maken, maar ook om aan bij te dragen. De server stelt open 'source-modellen' ter beschikking, maar bewaakt tegelijkertijd de broncode, die door niemand kapot gemaakt of geplunderd mag worden. Zo biedt de overheid een vaste structuur en bewaakt die, zodat de invulling voor iedereen open kan blijven. Als een 'civil Server' beschermt zij daarmee het algemeen belang en maakt co-creatie mogelijk. Dat is dus de opgave, de transitie. De gemeente is eigenlijk een opgeschaalde bewonersvereniging. Mensen gaan nu meer zelf organiseren, en worden daar ook steeds beter in. Daar verliest de overheid terrein. Door de gronduitgifte heeft de gemeente de afgelopen decennia veel geld verdiend, maar door de blauwdrukachtige werkwijze van het ambtelijk apparaat, bekostigd vanuit de opbrengsten van gronduitgife, is ook een vertrouwens- en legitimiteitskwestie ontstaan.

De verantwoordelijkheid van de overheid is de gemeenschappelijke gronden, letterlijk en figuurlijk. De grond in Amsterdam is van alle Amsterdammers. In het kader van het algemeen belang is de gemeente een blauwdrukmachine geworden die alle verandering in de stad planmatig en zeer efficiënt uitrolde. Lokale belangen werden daarbij over het hoofd gezien. Krakers waren vaak goed om de potentie, de authenticiteit, van een gebied bloot te leggen en er weer een nieuwe identiteit aan toe te voegen, zoals bijvoorbeeld bij het NDSM-terrein. De gemeente gebruikte dat door hen na de nieuwe gecreëerde identiteit uit een gebied te verdrijven, en de toegevoegde waarde zelf letterlijk ten gelde te maken.

Een zeer lange tijd heeft de overheid bestuurd op een wijze die de inertie van burgers bevorderde. Dat stelde Tocqueville rond 1825 al aan de orde, en meer recent Zygmunt Bauman. De transitie naar een technologisch gedreven samenleving heeft als gevolg dat het verschil tussen burger en professional vervalt. De burger weet zich steeds sneller en beter te organiseren, en beschikt daarbij ook over de benodigde kennis. Crowdfunding is daar een goed voorbeeld van. Ook de positie van de overheid ten aanzien van de burger verkeert in een essentiële transitie. Geld is niet meer alles bepalend, macht vervalt daarmee en de opgebouwde bureaucratie moet veel inleveren. Dat betekent ook de opkomst van dynamische ruimteprofessionals, die zich positioneren tussen overheid en burger. Tevens zal de economie veranderen in een waardensysteem. Samen met vastgoed Hoogleraar Willem Verbaan ga ik proberen te formuleren hoe zo'n nieuw waardensysteem er concreet uit zou kunnen zien. Van verdienmodel naar meerwaardenmodel. 'People, planet en profit'.'

Opleiding

'Ik heb sociologie van bouwen en wonen gestudeerd in Utrecht, gevolgd door een doctoraal Planologie aan de UvA in Amsterdam. Door veel bijvakken te volgen ben ik vrij breed opgeleid. Alhoewel sociologie lange tijd 'uit' is geweest, blijk ik er nu heel veel aan te hebben door processen in de samenleving te hebben leren begrijpen en waarderen. Ook heb ik veel geleerd van het spelen in een rockband. Het was een succesvolle band, maar als we het podium met te veel pretenties bestegen maakte het publiek ons genadeloos af. Hierdoor leer je wel wat sociale eerlijkheid is. Ik heb me lange tijd af gevraagd of planologie een wetenschap is of een beroepspraktijk. Ik denk toch dat laatste. Planologie stond, net als de stedenbouw, voor de uitvoering van de bouwopgave zonder daar bredere vragen bij te betrekken. Lange tijd heeft geld een enorme rol gespeeld in de uitbreiding van de stad, met enorme vastgoedprijzen en gronduitgifte. Bouwen stond voor groei. Groei was goed en schepte vertrouwen. Maar nu de K van Kapitaal wegvalt duvelt alles in elkaar. Nu heb je veel minder, misschien wel niets meer, aan een beroepsopleiding. Beroepsopleidingen waren te plaatsen in de overrationalisering door de industriële revolutie. Nu daaraan een einde is gekomen zie je een hele duidelijke verandering, hoewel we nog niet precies weten waar we heengaan. Dit is voelbaar door de verandering in de vastgoedwereld, maar ook door het wankelen van overheidssystemen als het kapitalisme en het communisme. En het komt terug in boeken als 'Van Yab Yum naar Dim Sum' van Marjet Rutten en 'Nieuw krachtenveld nieuwe paradigma's; trendverkenning van de Nederlandse bouwsector' van Willem Verbaan.'

Persoonlijk netwerk

Frans Soeterbroek de ruimtemaker Denkt na over hoe overheidsprocessen met lichtheid bestuurbaar kunnen zijn en bepleit een meer organische manier van besturen. Hoe kan de overheid veel meer inspelen op en gebruikmaken van de krachten die in de samenleving bestaan, in plaats van te werken met van boven opgelegde protocollen?

Jan Rotmans Koppelt de duurzaamheidsvraagstukken direct aan ruimtelijke vragen. Hij benadert de vraagstukken vanuit het idee dat we ons in een transitie bevinden.

Charles Landry Benoemde al veel eerder het belang van de creatieve klasse, maar heeft een veel bredere opvatting op creativiteit en de creatieve klasse. Niet alleen de kunstzinnige partijen, maar het creatief zijn bezien als een overlevingsfunctie. Zo omvat de creatieve klasse alle groeperingen die bezig zijn met het vormgeven van hun overleving en het helder maken van hun positie in de samenleving.

Persoonlijke referenties

Berlijn De stad Berlijn kende na de val van de muur een overheidsgestuurde megablauwdrukplanning, maar begin 2000 bleek de stedelijke overheid al failliet te zijn. Voor mij is Berlijn een hoopvol voorbeeld van hoe een stad zich ook zonder het grote geld kan ontwikkelen en fijn kan blijven. Berlijn drijft op een energieke samenleving. Bovendien roept de stad interessante vragen op over verschillende houdingen in de bevolking, en wat je daarmee moet doen. In Berlijn had je een hele grote groep voormalige Oostduitsers die helemaal niet gewend waren zelf initiatief te nemen. Het kan het best benoemd worden als 'inertie'. Moet dit deel van de samenleving geactiveerd worden, er bij betrokken worden? Of is het ook goed als ze blijven zoals ze zijn? Ook dreigt in Berlijn de 'gentrification' een afstand te creëren tussen de 'haves' en de 'have-nots, er is een letterlijke strijd om ruimte gaande. De stad gaat daar echter ontspannen mee om. Heel anders dan hoe we dat zien in de Franse banlieus, waar het leger zonder succes de problemen probeert op te lossen.'

Break Land Een project dat de pavlof-reactie van het overheidsapparaat bij een bottom-up project zo pijnlijk duidelijk maakt. Voormalige krakers deden een voorstel aan de stad om op Zeeburg meerwaarde toe te voegen. De reactie van de gemeente telde 32 pagina's aan randvoorwaarden en de initiatie van een ontwerpwedstrijd, waarbij de inzendingen op financiële haalbaarheid werden getoetst. Dertig plannen werden ingediend, waarvan er 29 niets wonnen. Daarmee demotiveer je dus een heleboel partijen met energie en ideeën voor de stad. Dit voorbeeld geeft precies aan waar de frictie zit. De gemeente schiet in een pavlov-reactie bij een bewonersinitiatief, waardoor het initiatief in een bureaucratische hakselmachine terecht komt. Zo wordt de energieke samenleving vermolmd. Het idee van een ontwerpwedstrijd is er één uit de vastgoedwereld ten tijde van het grote geld. Nu gaat die vlieger niet meer op. We moeten blij zijn met de initiatieven die uit de samenleving komen. De gemeente is niet meer in de positie om te veel voorwaarden te stellen. Break Land laat wat dat betreft precies zien hoe het niet moet.'

Nederland Next

'Ik voorzie een nieuwe ruimteprofessional. In processen moet we naar een veel kleinere overheid toe. Voor een hiërarchische overheid is geen geld meer. Er gaat een samenleving ontstaan waar bewoners initiatieven starten en de overheid daarin faciliteert. De nieuwe ruimteprofessional vormt daarin de schakel tussen bewoners en de overheid. Hun vakkennis is belangrijk, en zij hebben deze op dusdanige wijze eigen gemaakt dat ze kunnen improviseren. Ruimteprofessionals zijn overigens niet alleen architecten en stedenbouwers, maar ook bijvoorbeeld sociologen en historici. Zij zullen samen met de samenleving en overheid werken, waarbij de overheid de Civil Server is. Daarbij wordt het ook belangrijk dat we gaan rekenen met andere modellen: meerwaardenmodellen. Bij de gemeente Amsterdam werken we met 5200 collega's die, zowel bij stadsdelen als centraal, nadenken over de ruimtelijke inrichting. Dat zijn er teveel, en we staan elkaar in de weg. Gelukkig wordt de Gideonsbende van vernieuwers binnen de gemeente steeds groter.'

tijdelijke openbare ruimte

nwa_jurgen_hoogendoorn.jpg

Jurgen Hoogendoorn

Jurgen Hoogendoorn (Utrecht, 1960) werkt sinds 1991 als beleidsadviseur bouwen, wonen en stedelijke ontwikkeling bij de gemeente Amsterdam. Hij zoekt onder het motto 'tijdelijk is het nieuwe permanent en experiment is de structurele vorm' naar perspectieven achter het huidige systeem. Studeerde Sociologie en Planologie en stond eind jaren 90 mede aan de wieg van het Amsterdamse Broedplaatsenbeleid. In 2008 bedacht hij samen met zijn Zaanse collega's Herman Swen en Sandra Tax het 'slow urbanism' ZaanIJconcept.

project

Braakliggende terreinen

interview

Civil Server

blogs

Hoezo periferie?Tijdelijk is het nieuwe permanent

website

http://www.amsterdam.nl/gemeente/organisatie-diensten/ontwikkelingsbedrijf

netwerk

Saskia Beer Maurice Hermans Jan Rotmans Charles Landry Carolien Ligtenberg

social media

Jurgen Hoogendoorn op twitter

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn23 Sep

RT @KnolMeta: Respect voor Martine Gosselink @rijksmuseum, mooi interview over de donkere kant van onze geschiedenis: https://t.co/n0I9B4hVkO via @nrc

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn23 Sep

RT @HerremaTjeerd: Stoere actie Noa! @parool Amsterdamse Noa zet mannen die haar naroepen op de foto https://t.co/aJr8rbPr6u via @parool

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn23 Sep

RT @berlin_urban: 'Stadsbericht Berlijn', het enige Nederlandstalige magazine over (alternatieve) stedelijke ontwikkelingen in… https://t.co/33xT3Ca9B7

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn22 Sep

RT @laurapolder: 'Wat houdt lesgeven id grote stad in?!' .. ready voor m'n gastcollege aan de @HvA #urbaneducation #amsterdam #mbo

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn22 Sep

RT @CntrleAltDlt: @Michelwvandijk @amnestynl @Politie Hier de gehele handout voor als u wil doorlezen over fouilleren, bodycams, verb… https://t.co/7iBNpdnXWn

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn22 Sep

RT @suzanne_GL: Teleurstellend: staat gaat in beroep tegen deel vonnis zaak @milieudefensie #luchtkwaliteit. @groenlinks wil nu act… https://t.co/0utSpKhjtc

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn22 Sep

RT @hellahueck: BAM .. #Uber stripped of London licence due to lack of corporate responsibility https://t.co/nXYNCd6uEi

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn22 Sep

RT @vdBoschArjan: Grote steden denken over gezamenlijke wachtlijst voor huurwoning https://t.co/wTbujNi7xH via @NOS

JrgnHoogendoorn@JrgnHoogendoorn22 Sep

RT @martijnarets: ai.... 'Uber loses its license to operate in London' https://t.co/dmCdla7Qvt