Strategisch ontwerpen

Karen de Groot is een strategisch ontwerper, die ruimtelijk onderzoek doet naar ontwikkelingen in het buitengebied en concrete inrichtingsplannen maakt. Ze wil niet voor de bureaula of boekenkast werken, maar daadwerkelijk dingen veranderen in het landschap. Met het bureau Van Paridon x de Groot landschapsarchitecten, dat ze samen met Ruut van Paridon oprichtte, doet ze daartoe veel onderzoek naar (sluimerende) processen en de drijvende krachten achter ruimtelijke ontwikkelingen. Soms worden actief partijen gezocht en bij elkaar gebracht die de ideeën verder kunnen brengen. De ambitie is om mooie, aansprekende plannen te ontwikkelen, waar mensen zich betrokken bij voelen en waar ze duurzaam zorg voor willen dragen.

Persoonlijke aanleiding/drijfveer

‘Het landschap sterker maken is wat ik wil. Zo krachtig dat het ontwikkelingen vanzelfsprekend kan opnemen, of weren. In het gebied waar ik vandaan kom, gaan nieuwe ontwikkelingen zoals wegen, een nieuwe spoorlijn of woonwijken vaak ten koste van het landschap. Ze nemen iets weg en voegen zelden wat toe. Ik zou graag projecten met meer zorg en aandacht voor de omgeving zien, in verbinding met het omliggende landschap, de geschiedenis en haar verhalen. We maken vaak plannen met een helder ruimtelijk kader, maar waarbinnen - op verschillende schaalniveaus of momenten in de tijd - veel ruimte is voor persoonlijke invulling van het plan. Daarmee hopen we nieuwe betrokkenheid bij de omgeving te realiseren, waardoor mensen bereid zijn daarin te investeren en er ook duurzaam zorg voor willen dragen.’

Persoonlijke ambitie

‘Ik wil graag plannen maken die er toe doen, ideeën ontwikkelen waar mensen werkelijk iets aan hebben, maar ook zelf iets mee kunnen. Persoonlijk vind ik het interessant om op verschillende schaalniveaus te werken. Zowel ontwikkelingsvisies op grotere schaal te maken, als concrete plannen die hier invulling aan geven. Als bureau verbinden we ons vaak langere tijd aan een project of idee, zodat we de stappen van idee naar praktijk kunnen maken. Of omgekeerd, ontwerpideeën een plek kunnen geven in toekomst- en beleidsvisies. Ik hoop dat we met ons werk opgaven in het buitengebied kunnen agenderen, ontwikkelingen een richting kunnen geven, maar uiteindelijk ook een aantal mooie projecten daadwerkelijk kunnen realiseren. Op dit moment is er een aantal projecten in uitvoering, en dan blijkt dat het daadwerkelijk maken van iets waar je lang aan hebt gewerkt het mooiste wat er is.’

Opgave/misverstanden

‘Wij werken als bureau veel in het landelijk gebied. Daar is de transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing een belangrijke opgave. Elk jaar stopt twee tot vier procent van de boeren met hun bedrijfsvoering, waardoor vaak grote stallen en schuren leeg komen te staan. Dat lijkt misschien weinig, maar dat zijn er zo’n zeven per dag. Nu worden de leegstaande gebouwen vaak gesloopt en soms vervangen door één of enkele woningen. Maar wij denken dat de vrijgekomen erven veel meer kansen bieden voor nieuwe functies. Uiteindelijk kan dit de kwaliteit en vitaliteit van het landelijk gebied zeer ten goede komen.

Opleiding

‘Eerst heb ik tuin- en landschapsinrichting gedaan in Boskoop, aan de hoge school Larenstein, en daarna landschapsarchitectuur aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam. Tijdens mijn academieperiode heb ik bij verschillende bureaus gewerkt. In het laatste jaar ben ik als freelance ontwerper gaan werken. Vooral door de combinatie van werk en studie heb ik in die periode veel verschillende ervaringen opgedaan. Misschien is wel het belangrijkste dat ik geleerd heb, dat je als ontwerper verschillende rollen kan spelen. Er is niet zo iets is als ‘de landschapsarchitect’, met een vastomlijnd takenpakket. Je kan er zelf invulling aan geven. Terugkijkend heeft in de opleidingen vooral de nadruk gelegen op vormgeving, terwijl ik nu denk dat het formuleren van de juiste opgave en het vinden van de juiste partijen vaak belangrijker is.’

Persoonlijk netwerk

‘In alle projecten werk ik nauw samen met Ruut van Paridon. We hebben een sterke, gezamenlijke ambitie waar vanuit we projecten aanpakken. Daarbij werken we vaak samen met experts uit andere vakgebieden. We hebben een aantal heel betrokken en gedreven mensen leren kennen, waarmee we een visie op het landschap of hoe je dingen zou willen aanpakken delen. Bijvoorbeeld met Willem Rienks (landbouw), Ronald Buiting (bosbouw en ecologie), William van Roosemalen (projectontwikkeling), Jandirk Hoekstra en Kees van Ruyven (projectleiding). In wisselwerking ontstaan nieuwe ideeën of benaderingen, waar we vaak gedurende langere tijd met elkaar aan doorwerken.’

Persoonlijke referenties

‘In eerste reactie zou ik zeggen dat we weinig met vaststaande referenties werken. Alle opgaven willen we graag zo blanco mogelijk tegemoet treden. We proberen steeds zonder vooropgestelde ideeën of beelden naar een gebied te kijken. En tegelijkertijd is dat helemaal niet waar. Onbewust nemen we een heleboel beelden mee, en tijdens projecten gaan we er ook bewust naar op zoek. Bijvoorbeeld naar initiatieven die iets weten te veranderen. Zoals het project ‘Buitengewone varkens’ van (ondermeer) Willem Rienks, waarin het gelukt is om weer vlees te produceren met varkens die gewoon buiten lopen. Vlees zoals iedereen het eigenlijk wil, maar waarvan je altijd voorgehouden wordt dat dat niet kan. Of zoals de ‘Buitenplaats’, die Maud Aarts en Dagobert Bergmans ontwikkeld hebben. Zij vinden dat er plekken moeten zijn waar je even buiten de stad nieuwe ideeën kan opdoen, of nieuwe mensen kan ontmoeten. Een ander voorbeeld is de wijze waarop het viltwerk van de kunstenaar Claudie Jongstra leidt tot de ontwikkeling van nieuwe landschappen.’

Nederland next

‘Ik verwacht dat het overgrote deel van Nederland er over tien jaar hetzelfde uit zal zien als nu. In de komende periode zal, zowel in het landelijk gebied als in de dorpen en steden, veel aandacht uitgaan naar het slim hergebruiken van bestaande gebouwen en structuren. Met een steeds grotere rol voor de bewoners of bewonersgroepen die - een deel van - de ontwikkelingen zelf aanpakken. Zowel op het gebied van woningbouw, bedrijvigheid, recreatieve toegankelijkheid, buurtvoorzieningen, natuurontwikkeling en landschapsbeheer. Ieder zal dit op zijn eigen manier doen. Na jaren van grote projecten en standaardhandboeken, zal dit Nederland kleurrijker, gevarieerder en interessanter maken. Wij zien een opgave in het brengen van samenhang en verbinding tussen de initiatieven en deze - op wat grotere schaal - richting te geven. Het is een heel interessante tijd voor ons vakgebied, met kansen voor projecten die er echt toe doen.’

natuur krimp

karen.jpg

Karen de Groot

Karen de Groot (Dordrecht, 1972) is landschapsarchitect. In 2003 studeerde zij cum laude af aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam met het project Knooperven. Dit plan maakte ze samen met Ruut van Paridon. Deze samenwerking leidde in 2007 tot de oprichting van Van Paridon x de Groot landschapsarchitecten, een strategisch ontwerpbureau dat op verschillende schaalniveaus in het landschap werkt. Momenteel is De Groot tevens gastdocente aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam.

project

Knooperven

interview