/files/ivw/i_0160/LearningfromLowlandsNederlandwordtanders.jpg

Tijdelijkheid in de stad

Festivals en -tijdelijke ontwikkelingen in- de stad: wat kunnen ze van elkaar leren? Nederlandwordtanders sprak met een van de deelnemers over Learning from Lowlands: Liesbeth Jansen, projectdirecteur van het Marineterrein, directeur Linkeroever, voormalig directeur van de Westergasfabriek en fervent voorvechter van organische stedenbouw.

“Stedelijke ontwikkeling kan veel baat hebben bij tijdelijkheid. Organische stedenbouw staat voor het geleidelijk revitaliseren van gebouwen en gebieden, onder regie en vanuit het programma, om mensen er uiteindelijk met veel plezier gebruik van te kunnen laten maken. Zo kun je in tijdelijkheid dingen uitproberen en zo nodig bijsturen. Festivals zijn natuurlijk per definitie mega- tijdelijk. De aanname dat je daar dingen kunt aantreffen die je weer kunt gebruiken in de stad, vind ik dan ook heel interessant.

Stedelijke ontwikkeling en tijdelijkheid
Alhoewel gebiedsontwikkeling vanuit tijdelijkheid een ander doel en schaal heeft dan een festival, hebben de organisatievormen veel gemeen. Regie, productie, identiteit bewaken vanuit het programma, communicatie en technische ondersteuning. Een festival van een paar dagen heeft natuurlijk wel een heel ander exploitatiemodel en investeringsafweging. Tijdelijkheid in steden duurt al snel een paar jaar, daar is het een strategie om verder te komen. Doorbouwen en doorontwikkelen is dan onderdeel van het proces. Bij organische stedenbouw is er geen eindbeeld, maar zit je ondertussen zeker niet te kijken hoe het gras groeit. Bij de term ‘organische ontwikkeling’ hebben veel mensen een verkeerde associatie. Voor de activiteiten van Linkeroever geven we de voorkeur aan de term ‘dynamische ontwikkeling’, dat dekt de lading beter. Het gaat om actief in een richting sturen en flexibiliteit in je programma inbouwen. Ik bepaal en bewaak de richting en denk daarbij altijd vanuit het programma, niet vanuit het ontwerp. Wat dat oplevert? Je creëert andere meerwaarden dan alleen financiële, die je gaandeweg kunt onderzoeken. Ik zie organische stedenbouw als een waanzinnige kans voor de stad om te groeien. Een terrein kun je immers maar één keer permanent volbouwen. En je moet goed nadenken over de vraag wanneer een gebied meer waard wordt voor de stad, als je er een park maakt voor de hele stad of als je het volbouwt met woningen?

Bouwen aan een community
Ieder festival heeft een eigen imago. Dat lijkt bij stedelijke ontwikkeling niet direct zo aan de orde, maar dat speelt onderhuids wel. Bij de ontwikkeling van het Westergasfabriekterrein zijn we door middel van veel reuring -waaronder festivals – succesvol geworden, het Marineterrein is juist heel ingetogen. Rust, focus en concentratie zijn daar belangrijke kwaliteiten. Voor een festival koopt iedereen een kaartje, je ziet daar dan ook vrij homogene groepen. In de stad is het echt kunst om vanuit het programma -passende groepen- mensen te trekken. De buurt moet zich ook thuis voelen bij de ontwikkelingen. Wij onderzoeken wat voor hen waardevol is, zoals in Kattenburg de geschiedenis en duurzaamheid. Bij het Westergasfabriekterrein is juist het park, aangelegd volgens de functies die het in de tijdelijkheid had gekregen, één van de redenen voor het succes. Niet ontworpen vanuit esthetiek, maar door te kijken wat er gebeurt en hoe mensen ervan genieten.

Duurzame drempels
Lowlands noemt zichzelf een ‘duurzaam lifestyle’ festival, maar ik zie die duurzaamheid niet zozeer terug in bijzondere tijdelijke bouwwerken. Meer in het gedrag. Op andere festivals, zoals ‘Into the Great Wide Open’ op Vlieland, zie je ook een duidelijke duurzame bewustwording. Maar duurzaamheid is ingewikkeld op een festival, de terugverdientijd is kort en de wet-en regelgeving werkt ook niet mee. Een festival moet overleven, er is veel concurrentie. Als de duurzame weg echt goedkoper is of een probleem oplost dat anders niet op te lossen is, zou het wel meer gebeuren. De samenwerkingspartners spelen daarbij ook een belangrijke rol. Op een festival zijn dat vaak vaste partners, maar daarmee ben je in de stad niet meer vrij in het programma. Bij het Westergasfabriekterrein wogen we continu af welke zaken voor iedereen prettiger, goedkoper en flexibeler zijn met het aanbrengen van een vaste laag en wat je steeds apart moet inhuren.

Voedingsbodem voor innovatie
Tijdelijkheid betekent niet per definitie het sneller implementeren van nieuwe technieken, en is dus niet altijd innovatief. In de stad zie ik innovatie ontstaan in open gebieden, waar je faciliteert dat mensen uit de hele wereld en met verschillende disciplines kunnen samenkomen en waar een vraag of noodzaak is. Bij festivals zie ik het ook als er een duidelijke vraag of noodzaak is. Maar als er een duidelijk maatschappelijk belang is, kan ook de overheid -juist in de beginfase- een belangrijke rol spelen. Dat kan in de vorm van een subsidie, maar ook door het bijeen brengen van kennis of het benoemen van het vraagstuk. Door duurzame onderwerpen collectief te bekijken, kun je grote stappen nemen. Leveranciers van bijvoorbeeld stroom of afvalverwerkers spelen daarin een duidelijke rol. Zij gaan alleen investeren als ze er wat voor terug krijgen. Als je een stichting zou hebben voor duurzame festivals, kun je –mogelijk met een startsubsidie van de overheid - samen daadwerkelijk verder komen.

Lessen uit en voor de stad
Festival en stad kunnen zich zeker door elkaar laten inspireren en elkaars problemen voorleggen. Laat Lowlands bijvoorbeeld eens meekijken met stadsbesturen in het kader van de toenemende hoeveelheid binnenstedelijke festivals en de bijkomende problematiek. Lichtheid kan zeker helpen om anders over de stad na te denken. Bijvoorbeeld in het geval van ‘crowdcontrol’. Op Lowlands zag ik tijdens het ombouwen van de sets gestreamde foto’s van het wachtende publiek, om hen bezig te houden. Doe dat ook eens op het Leidseplein op zaterdagavond. Ook van de uitgesproken identiteit van festivals kun je leren, gettovorming in steden is dan opeens geen negatief woord meer. Bepaalde ontwikkelingen, zoals effectieve aggregaten, vind ik meer een algemene duurzaamheidsopgave. Helaas is er voor research en development steeds minder geld in onze maatschappij, of het nu over kunst of duurzaamheid gaat. Leveranciers zouden daarin moeten samenwerken met opdrachtgevers. Het zou dan ook goed zijn opdrachtgevers, creatieve mensen, traditionele bedrijven, festivalorganisatoren en net afgestudeerden bij elkaar te brengen om onderzoek te doen naar tijdelijkheid in relatie tot duurzaamheid en concrete opdrachten mee te geven op het gebied van bijvoorbeeld energie en vervoer over water. Het project Learning from Lowlands heeft me echt opnieuw aan het denken gezet over duurzaamheid en tijdelijkheid. We moeten zeker doorgaan met het leren van fenomenen die zich buiten onze directe professionaliteit bevinden.“

Learning from Lowlands

liesbethjansenzw.jpg

Liesbeth Jansen

Liesbeth Jansenis projectdirecteur van het organisch te ontwikkelen Marineterrein in Amsterdam en werkt sinds 2011 als directeur op de Linkeroever. Doel is om gebouwen en gebieden vanuit programma te revitaliseren, om mensen uiteindelijk met veel plezier gebruik te kunnen laten maken van die plekken. Daarnaast is ze supervisor van Plug-In-City in Eindhoven, bestuurslid van het DCR (Dutch Creative Residency) Network, lid raad van advies ACMC, lid raad van toezicht KunstRai en betrokken bij Meerhierover en Maker Faire Twente. Liesbeth Jansen studeerde Nederlands en dramaturgie aan de Universiteit van Amsterdam, en werkte voorheen als theaterproducent, communicatieadviseur, projectleider en als directeur van de Westergasfabriek.

project

Marineterrein Amsterdam

interview

Tijdelijkheid in de stad

website

http://marineterrein.nl

weblog

http://linkeroever.nl

social media

Liesbeth Jansen op twitter

liesbeth_jansen@liesbeth_jansen10 Jun

@JaapJDeVries geen idee waar deze boodschap vandaan komt, niet door mij gepost. Ik ga op onderzoek wie wel.

liesbeth_jansen@liesbeth_jansen09 Jun

Bijna 31 ik tprocent van de Amsterdammers hwzmoeeft schulden https://t.co/ZAOYZTzse3 via @parool's ara d fez zweers sta a ex z te da z z