Een man met een missie

Tom Bosschaert is ‘a man with a mission’. Dat Nederland en de wereld het over een andere boeg moeten gooien, is hem al veel langer duidelijk. Al in 1999 richtte hij Except Integrated Sustainability op, een collectief van duurzaamheidsexperts met inmiddels meer dan twintig verschillende disciplines en actief op vier continenten. Relatief onbekend in Nederland, maar groot in de VS. De mensen van Except zijn hoogvliegers. Volgens Tom Bosschaert is dat geen compliment, maar een keuze. De grote vraagstukken waar we voor staan, vragen om een fundamentele aanpak. Niet om symptoombestrijding en een versimpeling van de werkelijkheid. Zijn drijfveer: het voorkomen van menselijk lijden.

persoonlijke aanleiding/drijfveer

‘Menselijk leed voorkomen! Dat is mijn diepste drijfveer. Er is zoveel dat lijden veroorzaakt; vervuiling, erosie, voedseltekorten, economisch mismanagement. Grote problemen die wereldwijd miljoenen mensen treffen. Maar ook in Nederland. Ik wil werken aan het oplossen van deze problemen, ik wil van toegevoegde waarde zijn, anders is het zinloos. ‘A man with a mission’ dus. Dat betekent soms ook huisjes omver halen en laten zien wat er niet goed gaat. Het gebeurt veel te veel dat mensen dingen over hun kant laten gaan, terwijl ze wel weten dat het niet goed is. Corporaties, besturen, maar vooral de overheid is het contact met de werkelijkheid totaal kwijt. En in Nederland kunnen we nog net doen alsof er niets aan de hand is. Nederland is nog te comfortabel. De urgentie wordt niet onderkend, de onderliggende patronen zijn niet duidelijk. Neem het thema veiligheid. In Nederland wordt dat vooral gezien als een probleem dat kan worden opgelost door inrichting van de openbare ruimte en het plaatsen van camera’s. Symptoombestrijding. Recente excessen zoals de Amerikaanse schietpartijen tonen dat het systeem zelf scheuren vertoont. Daar liggen de fundamentele vraagstukken.

Innoveren moet! Altijd, maar zeker in deze tijd. Ik kijk met verbazing naar de corporatiewereld van dit moment. Het is wel begrijpelijk, maar tegelijkertijd vreemd dat iedereen zo op de rem gaat staan. Als je geen voedsel meer hebt, dan moet je niet blijven zitten, maar heel hard door het bos gaan rennen om voedsel te bemachtigen. Dat zouden bedrijven en overheden ook moeten doen. Met Except werken we vooral voor partijen die de verandering zien en er iets mee willen. We proberen mensen niet te overtuigen. We werken met koplopers. Niet trekken aan een dood paard. Maar alles wat we doen, delen we met de rest van de wereld door open source te documenteren. Anderen zijn dus vrij om van onze kennis en aanpakken gebruik te maken en te leren.’

persoonlijke ambitie

‘We zijn nu dertien jaar bezig met het formuleren van bouwstenen voor een duurzame samenleving, zoals betere voedselvoorziening, duurzame gebouwen, bedrijven en infrastructuur. Mijn ambitie is om al die bouwstenen samen te brengen in een zelfvoorzienend laboratorium dat fundamentele oplossingen bedenkt en uitvoert in zijn directe omgeving. Je moet het je voorstellen als een campus van minimaal 80 hectare ergens aan de rand van de stad, op het grensvlak van stad en land. Het uiteindelijke doel is om vanuit een aantal fysieke plekken de omgeving te verduurzamen; een olievlekmethode dus. We zijn op het moment bezig met het zoeken van concrete locaties. De naam van het laboratorium is IRIAD – ‘international research institute for autonomous development’.

Opgave/misverstanden

‘Wat is fundamentele duurzaamheid? Ik heb me die vraag gesteld en ik kwam er niet uit. Mede daarom ben ik aan Yale gaan studeren. Daar werken en doceren de grote geesten die zich hiermee bezig houden. Industriële ecologie is een heel belangrijk vak aan Yale (Rachel Carson, de club van Rome, Aldo Lepold, Gus Speth). Om het begrip fundamentele duurzaamheid goed te kunnen onderbouwen heb ik – samen met anderen - de Symbiosis in Development (SiD) methode ontwikkeld, die niet alleen voorziet in een theoretisch kader, maar ook methoden, processen en tools definieert. Duurzaamheid is per definitie een eigenschap van een dynamisch systeem, de oplossing voor een opgave is altijd anders. Deze methode is een werkwijze die de complexiteit structureert, het vormt de basis voor iedere opdracht die Except doet. Het kost iemand twee jaar om de methode goed onder de knie te krijgen. We hebben het ook op ons eigen bedrijfssysteem toegepast. Bij de SiD methode weet je niet van te voren wat eruit gaat komen. Dat is het mooie. Je laat vooroordelen bij de deur achter, en begint met het stellen van eerlijke vragen. We hebben SiD gebruikt voor een analyse van de duurzaamheidsverbetering van een groot gebouw. Wat blijkt? Alleen al door het veranderen van het menu in de bedrijfskantine heb je meer energie bespaard (in de samenleving) dan dat je het hele gebouw energetisch neutraal maakt. En door meer planten in het gebouw te plaatsen, breng je het ziekteverzuim omlaag. Dat klinkt misschien als een moeilijk te leggen verband, maar door middel van SiD kunnen we het hard maken en het onderbouwen met data. We zijn een organisatie die streeft naar het versterken van de fundamenten van een duurzame samenleving. De SiD methode is een middel dat ons helpt dat doel te bereiken.'

Opleiding

‘Ik heb Industrieel Ontwerpen gestudeerd in Delft, vervolgens architectuur in Australië en architectuur en stedenbouw aan Yale. Ondertussen richtte ik Except op. Studeren aan Yale is wezenlijk anders dan architectuur studeren aan een Nederlandse universiteit. In Nederland wordt de nadruk gelegd op vaardigheden, op Yale gaat het over fundamentele kennis over waarom de mens op aarde is of hoe de wereld is ontstaan. Er ligt een sterke nadruk op filosofie, ethiek en wereldgeschiedenis. Ik zie architectuur als het stollen van een samenleving. Dan zijn vragen over ethiek dus bijzonder van belang. Begrijp je die niet, dan maak je telkens dezelfde fouten. Veel Nederlandse architecten zijn goed in proces, concept en techniek, maar missen deze fundamentele kennis. Een sterk cultureel verschil tussen de opleidingen in Amerika en Nederland is dat je keihard moet werken voor waar je zelf in gelooft. Met vaagheden of napraatverhalen kom je er niet. Daar wordt door mensen als Zaha Hadid en Peter Eisenman echt doorheen geprikt.

In Delft heb ik heel veel geleerd over processen. Daar heb ik leren samenwerken; het is dus een kunde, niet een aangeboren eigenschap. Dat is overigens het positieve verschil tussen Nederland en Amerika. Amerikaanse architecten hebben enorme ego’s en kunnen onmogelijk samenwerken. Het bouwen van iconen is ze op het lijf geschreven. In de huidige discussies over architectuur wordt door jonge architecten afscheid genomen van het tijdperk van de iconen en de egodocumenten. Ik denk echter dat het gewoon doorgaat, maar de aard van die iconen verandert. Tot voor kort was het groot en heftig, nu gaat het erom hoe flexibel en verbonden je bent. Wij werken nu bijvoorbeeld aan een agricultuur oren voor polyculturen, en binnenkort bouwen we ergens de eerste demotoren. Dat is ook een icoon, maar wel een van een andere tijd’.

persoonlijk netwerk

‘Het is het koor dat de muziek maakt, niet de solist. Het hele team van Except is mijn persoonlijke netwerk. Except is een coöperatief van duurzaamheidsstrategen, onderzoekers en ontwerpers. Het zijn allemaal zelfstandigen die op een franchise manier met elkaar verbonden zijn. We zijn geen winstgedreven organisatie, maar eerder idealisten die de wereld willen verbeteren. Meer en meer worden we projectontwikkelaars, in de zin dat we zelf initiatieven nemen. Het klinkt misschien arrogant, maar we krijgen niet de goede vragen van onze opdrachtgevers. En dan is het soms beter om zelf het initiatief te nemen. We werken volgens duidelijke principes waar we niet vanaf wijken, ook niet als een klant dat wenst. We wijzen zelfs wel eens klanten af als de vrijheid ontbreekt om tot een goede oplossing te komen. Kortom: Except is een totaal andere manier van werken en samenwerken. Hoewel het natuurlijk ook een bron van inkomsten is voor de mensen, is Except vooral een houding van hoe je werkt. Wij zijn mensen met een persoonlijke missie.’

persoonlijke referenties

‘Buckminster Fuller. Ik heb een groot respect voor deze denker en architect. Hij heeft een oeuvre achtergelaten dat niet eenvoudig is. Het zijn geen ingewikkelde vormen, maar het resultaat van zeer complexe gedachten. Fuller had de capaciteit om het kleinste element onderdeel te laten zijn van de totale resultante. Maar hij durfde ook fouten te maken.

Andrew Light is ethicus en wordt internationaal erkend als expert in de relatie tussen ethiek en milieubeleid. Hij schreef het boek ‘Environmental ethics’, waarin hij niet alleen zelf een bijdrage levert, maar veel verschillende stemmen en meningen aan het woord laat. Hij schrijft niet voor hoe het moet, maar biedt de ruimte om je eigen afweging te kunnen maken. Ethiek gaat niet over of iets goed of slecht is, het gaat over het uitvinden van regels. Voor mij is dit een heel belangrijk boek, een pijler waarop ik mijn doen en denken baseer.

Paolo Soleri’s Acrosanti. In 1970 startte deze architect, beeldhouwer en schrijver met zijn meesterwerk waar tot op de dag van vandaag aan wordt gebouwd: Acrosanti. In deze ‘ecopolis’ geeft Soleri zijn principes voor een duurzame samenleving vorm. Hij noemt dat ‘acrologie’, een samenvoeging van architectuur en ecologie. Acrosanti is een prototype, een stedelijk laboratorium dat laat zien dat er alternatieve vormen van stedenbouw zijn, die de mens centraal zetten en de natuur niet uitputten.'

Nederland Next

‘Bedrijventerreinen en kantoren langs de snelweg zullen verdwenen zijn, lelijke betonnen kolossen overwoekerd door de natuur. Provincies bestaan niet meer, de overheid heeft een veel kleinere rol gekregen en heeft performatief handelen (en aanbesteden) hoog in het vaandel staan. Niet langer voorschrijven wat er nodig is om iets te bereiken, maar hoe je moet functioneren. De decentralisatie waarvan we nu de eerste tekenen zien, zet zich door. Voor wonen, werken, leren, alle onderdelen van de maatschappij. Er komt ruimte voor unieke dingen. Ik zie dat dit gebeurt. En het is nodig. De economie gaat naar de knoppen. Over tien jaar hebben we hier in Nederland voedselproblemen en watertekort. De laatste overgebleven mologgen van de industriële revolutie zullen verdwijnen. Om te overleven moeten bedrijven en organisaties flexibel, snel en dynamisch worden. Minder fysiek en meer menselijk. En tenslotte: de politiek heeft definitief haar invloed verloren. Dat hoop ik althans.’
Tom_Snow_M_face.jpg

Tom Bosschaert

Tom Bosschaert richtte in 1999 Except Integrated Sustainability op. Als directeur geeft hij sindsdien leiding en richting aan dit collectief van duurzaamheidsexperts in meer dan twintig disciplines. Na een studie Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft vervolgde hij zijn zoektocht naar een systematische benadering van duurzame ontwikkeling aan de University of Western Australia en aan de Yale University, waar hij ‘architecture and planning’ studeerde. Bosschaert ontwikkelde de Symbiosis in Development (SiD) methode, die de basis vormt van de structuur en houding van Except. In 2009 richtte Tom Bosschaert met Richard Boeser Het Rotterdam Collectief op, een laboratorium voor een nieuw business model voor duurzame ontwikkeling.

interview

Een man met een missie

website

http://www.except.nl

netwerk

Except

social media

Tom Bosschaert op twitter

Except_NL@Except_NL14 Sep

Leveraging #sustainability & #procurement, in cooperation with suppliers? @Except_NL presents @NEVI https://t.co/o2GE6GyyH3

Except_NL@Except_NL28 Aug

Supply chain innovatie #IKEA, verhoog ook uw #duurzame prestaties in nauwe samenwerking met leveranciers. https://t.co/lJ7GRpIQYK

Except_NL@Except_NL01 Aug

UCo's official opening September 22nd, 15:00. See you there? Sign up below, cause places are limited. https://t.co/6LdnyBYaZZ

Except_NL@Except_NL19 May

RT @TimHorsten: Mooi @Except_NL verjaardagsfeestje gisteren. Sweet 18 in nieuwe huisvesting #Utrechtco.nl https://t.co/qjcpzGLqnT