/files/nws/i_0014/032113_marco_langeblog_krimp1_.jpg

De instandhoudingsmythe voorbij

marcovanzandwijk.jpeg
Marco van Zandwijk 22 Mar '13

Marco van Zandwijk over de uitkomsten van onderzoek naar visies en ontwerpoplossingen voor toekomstbestendig onderwijs in de noordelijke krimpregio’s.

Tijdens een gezamenlijke studiemiddag op 15 maart 2013, die ik vanuit Ruimte-OK *) mede mocht organiseren, zijn de uitkomsten gepresenteerd van onderzoek naar visies en ontwerpoplossingen voor toekomstbestendig onderwijs in de noordelijke krimpregio’s. Als mij deze middag iets is duidelijk geworden, dan is dat de problematiek van krimp zich niet moet beperken tot die van één functie, zoals die van het wonen, de zorg of die van het onderwijs. Het functionele scheidingsdenken uit de jaren zestig heeft echt zijn langste tijd gehad. Het instandhouden van iets dat niet langer werkt, moet je gewoon niet willen. Waar de architect in tijden van groei, een oneindige reeks van plannen kon maken dient hij zich in tijden van krimp te beperken tot het stellen de juiste vragen. Dit betekent een omkering in ons denken, waarbij wordt gevraagd zelf goed na te denken en niet langer kan worden teruggegrepen op verworven rechten van systemen die nog afstammen uit een groei-economie.

Centraal op de studiemiddag stonden de uitkomsten van het ontwerplab ‘Scholen voor het Noorderland’ dat in 2012 is georganiseerd door BNA Onderzoek samen met Stichting Scholenbouwmeester Noord Nederland. Zijn de hier gepresenteerde oplossingsrichtingen ook elders toepasbaar? Zijn de problemen vergelijkbaar en hoe komen betrokken partijen (provincies, gemeenten, schoolbestuurders en ontwerpers) met elkaar tot duurzame oplossingen? Om kennis uit het Noorden te delen, waren bestuurders uit Zeeland en Limburg uitgenodigd om in een panel plaats te nemen. Een gouden greep. Los van elkaar spraken de bestuurders duidelijk met één mond waar het ‘krimp’ in algemene zin betrof. ‘Krimp is geen mooi verhaal. Krimp is een gegeven, je ertegen verzetten heeft dus geen enkele zin’, aldus Gerrit van Vegchel, voorzitter van Parkstad Limburg. Inspirerend was de hoopgevende stelling van Jos Kusters (voorzitter stuurgroep onderwijs Strategisch Ontwikkelingsprogramma Zuid-Limburg) dat het blijven denken in vertrouwde bestaande systemen niet langer houdbaar is. Krimp is niet het probleem van het onderwijs, maar van onze samenleving als geheel. Voor de krimpende systemen rondom zorg, wonen, onderwijs en economie zijn monotone oplossingen, zoals wij die nu zien en kennen dan ook niet langer te accepteren. De ontwerpopgave die voor ons ligt gaat dus verder dan die van de gebouwde omgeving. Het gaat om de vraag die achter de dynamiek van krimp schuil gaat. Hoe kunnen wij onze ‘regelsystemen’ opnieuw definiëren, zodat deze beter in elkaar overlopen?

Enkele ontwerprichtingen uit de studie laten het idee dat er over een fysiek ‘eigen’ gebouw beschikt moet kunnen worden totaal los. Waarom zou de kantine van het kanocentrum niet kunnen dienen als eet en speellocatie? Hoe kan een boerderij een bijdrage leveren aan natuur- en of milieu onderwijs? Hoe kan een streekwinkel dienen als opstappunt voor de biblio-bus en leerlingenvervoer naar kindnetwerken in de omringende dorpen? Neem het grandioze idee van ‘De herbestemde buslijnschool’ welke mijns inziens illustratief is voor de kracht van de architect als ideeëngenerator. Niet door een fysiek fraai ontwerp, maar een simpele aanpassing in het buslijnnetwerk kan bereikbaarheid het in overtuigingskracht winnen van aanwezigheid. Dat zijn ideeën die waarde creëren.

De rol van de architect liet zich bij de gepresenteerde ideeën uit het ontwerplab, zoals hierboven al blijkt, niet beperken tot die van vormgever. En zo zie ik het graag. In een economie die zich steeds meer laat drijven door waardecreatie lijkt er weer ruimte te komen voor creatieve geesten. De ‘geld-economie’, dominante factor in het functionalistische bouwen in tijden van groei, heeft zijn langste tijd gehad. De waarde-economie wint aan terrein. Dit vraagt wel een meer bedrijfseconomische benadering en/of bewustzijn bij architecten. Maar willen wij dat? Kunnen wij dat? Is er überhaupt nog iets als een ‘wij’ onder architecten? Ja! Opdrachtgevende partijen die met krimp in hun maag zitten, hebben behoefte aan generalisten die elkaar versterken. Zij laten zich graag verleiden door een nieuwe verfrissende blik, om zelf tot nieuwe inzichten te komen. Er is een dringende behoefte aan dwarsdenkers. Mensen die buiten de gebaande paden durven te treden en samenhang kunnen zien binnen complexe vraagstukken. Vraagstukken die niet langer met de ratio en (risico)beheer op te lossen zijn, omdat deze juist daardoor hebben kunnen ontstaan. De eigentijdse bestuurder moet opnieuw leren kijken naar de dingen die wij doen, zoals wij ze doen. De architect met zijn palet aan verbeeldingskunsten kan hem daarbij helpen. Analysekracht en de competentie de vraag te verbeelden, sterker nog de vraag te ontwerpen in plaats van in te vullen, is bij uitstek het domein van de architect. Er is een groeiende behoefte om verder te kijken dan alleen de getallen die achter demografische, economische en bestuurlijke invalshoek schuil gaan. Architect laat je horen!

Marco van Zandwijk #krimp
*) Ruimte-OK staat voor Stichting Ruimte voor Onderwijs en Kinderopvang

krimp

NWA_210313_merlijnmichon_9299_kopie.jpg

#3 Lentebijeenkomst

Amsterdam21 Mar '13

'Groei krimpt en krimp groeit’. Met dit thema luidde Nederlandwordtanders de lente in...

meer...

nwa_140213_merlijnmichon_5522_kopie.jpg

#2 Valentijnsbijeenkomst

Amsterdam14 Feb '13

Nederlandwordtanders wil krachten bundelen. Hoog tijd om elkaar wat beter te leren kennen...

meer...

LanceringNederlandwordtanders_01.jpg

#1 De lancering

Amsterdam17 Jan '13

Een spannende tocht over het IJ. Het is half januari, en het is bar koud...

meer...

lanceringnederlandwordtanders_web.jpg

Nederlandwordtanders platform!

Amsterdam16 Jan '13

Rijksbouwmeester Frits van Dongen en team Nederlandwordtanders lanceren op 17 januari het nieuwe Nederlandwordtanders platform in de Shelltoren in Amsterdam.

meer...