• /files/nws/i_0102/5intiemevreemdenlowlandsFransSoeterbroek.jpg
  • /files/nws/i_0102/2intiemevreemden13.jpg
  • /files/nws/i_0102/1intiemevreemdenFS.jpg
  • /files/nws/i_0102/3intiemevreemdenFS9.jpg
  • /files/nws/i_0102/4intiemevreemdenFransSoeterbroek10.jpg

Theooooooooooo

FransSoeterbroekvk.jpg
Frans Soeterbroek 07 Dec '15

Een essay van socioloog en ruimtemaker Frans Soeterbroek over Lowlands als lichte gemeenschap, naar aanleiding van ‘Learning from Lowlands.’

Wie op festival Lowlands rondkijkt ziet een overwegend jong blank publiek dat zich vermaakt met muziek, cultuur, elkaar, drinken, eten en rondhangen. Veel uitgelaten vriendengroepen, wat stelletjes en wat eenlingen steeds in beweging tussen camping en festivalterrein en op het terrein tussen verschillende podia, tenten en horecagelegenheden. Een typisch beeld van een meerdaagse festival; een paar dagen onbekommerde vrijheid. Wie de tijd om het zelf te ervaren en gesprekken te voeren, komt uit op een genuanceerder en spannender beeld. Dan zie je hoe Lowlandgangers samen betekenis geven aan deze ministad, de saamhorigheid vieren en een lichte gemeenschap vormen. Met Theo als hun mascotte.

Subculturen en enclaves op Lowlands
De trouwe Lowlandgangers zien meer dan de buitenstaanders dat doen de diversiteit van mensen en culturen. Zij ervaren de verschillen in leeftijd, muziekvoorkeur, levensstijl, uitdossing en zelfs dagritme. Iemand beschreef zichzelf als de sjofele dagmens die als hij om twaalf uur naar de camping gaat tegen de stroom in loopt van het goedgeklede nachtpubliek. En iemand van vijftig die moeilijk kon kiezen uit het overweldigende aanbod moest erg lachen toen een jongere hem vroeg of er wel voldoende voor iemand van zijn leeftijd valt te beleven. Iedere tent trekt zijn eigen doelgroep en dat geldt ook voor de verschillende campings zoals de glamour-camping en de campercamping. En op de gewone campings ontstaan ook weer enclaves. “We hebben ons eigen dorp op de camping gebouwd, ik sta daar met vrienden en daaromheen staan weer vrienden van vrienden.” De perstent is ook een heuse enclave met een eigen publiek, waarvan een groot deel drie dagen vooral in de tent bivakkeert. Toegang tot de perstent geeft status en de bandjes om de pols zijn daarmee ook zichtbare codes voor of je wel of niet tot de bevoorrechten behoort. De Lowlandsorganisatie faciliteert deze enclavevorming, maar een groot deel voltrekt zich spontaan en wordt onderdeel van de traditie. Je ziet dus op Lowlands in het klein wat ook in de stad plaatsvindt: subculturen met eigen leefwerelden, enclaves en voorrechten. Maar vergeleken met het dagelijkse leven in de stad zijn die verschillen minder groot en de grenzen vloeibaarder.

Saamhorigheid met intieme vreemden
Die diversiteit en enclavevorming leiden niet tot radicaal gescheiden werelden. De drempel om je in andere sferen te begeven en met vreemden in contact te komen is laag. Dat gaat om een kort praatje, uitwisselen van tips, diepe gesprekken, elkaar uitdagen en beetpakken, samen dansen en flirten. De camping is de plek waar je het makkelijkst contact legt met anderen die je dan weer op het festivalterrein tegen het lijf loopt. In de lange rijen bij de douches en tijdens het douchen ontstaan gemakkelijk gesprekken. En aan de lange tafels op het terrein kun je bij mensen aanschuiven en je hebt spontaan een gesprek. Ook als je alleen eet, eet je nooit alleen. De ‘randprogrammering’ van Lowlands draagt bij aan die bijzondere ontmoetingen. Denk aan het samen knutselen, het filosofisch café, de debatten en het wetenschappelijk(!) experiment met speeddaten. Het woord dat veel mensen in de mond nemen om het Lowlandsgevoel te beschrijven is saamhorigheid. Je komt hier om samen te genieten van de muziek en van elkaar. Iemand die al voor de 24e keer op Lowlands was beschreef het als het festival van de liefde waar iedereen er voor elkaar is en voor elkaar zorgt. Een ander spreekt over de jaarlijkse rituele afsluiting van het vakantieseizoen waar je de vrijheid samen viert. Bezoekers geven aan dat ze op Lowlands toch even net wat losser, speelser en uitbundige kunnen doen dan daarbuiten. De cultuur van bierdrinken helpt daarbij als middel tot verbroedering en om losser te worden. Dat uit de band springen met veel drank leidt nooit tot agressie. Het gebrek aan agressie en het veiligheidsgevoel worden door velen geroemd als de kracht van Lowlands. Dat zal te maken hebben met de opzet van het festival, met het soort publiek dat het aantrekt en met die ongrijpbare collectieve sfeer van saamhorigheid die is ontstaan in de loop van 25 jaar. Dit is wellicht het grootste verschil met het dagelijkse leven in de stad: de ‘gepaste afstand’ tussen mensen en andere sociale conventies doen minder sterk hun werk en het voelt ook nog veiliger.

Het ‘Lowlandsgevoel’; kwestie van gedeelde betekenisgeving
Het Lowlandsgevoel is in essentie de gedeelde betekenisgeving van het festival. Mensen komen naar Lowlands vanwege de gedeelde verhalen, gekoesterde ervaring en zijn op zoek naar die mythische saamhorigheid. Naar Lowlands ga je niet in de eerste plaats om het programma maar om Lowlands zelf. Niet vreemd dat het festival in 2012 al uitverkocht raakte voordat er een programma was. Het Lowlandsgevoel is vooral het product van wat mensen zelf doen en niet van het programma. In 2014 interviewde de Volkskrant woordvoerder Bente Bollman van Lowlands die er fijntjes op wees dat de dingen die in de top tien van meest legendarische Lowlandsmomenten staan de organisatie niks te maken had: “Wij faciliteren alleen maar.” Dat gaat bijvoorbeeld over het massaal aanroepen van een zekere zoekgeraakte Theo in 2004, het sinaasappelgevecht in 1996, de spontaan gehouden afterparty bij de HEMA campingwinkel in 2011 en het watergevecht van 2012. (Bron: de Volkskrant, 2 juni 2014). Deze manier van samen bijzondere ervaringen creëren, waarna iedereen zijn eigen weg vervolgt (maar die ervaring wel opslaat en doorgeeft!) zie je ook in kleinere anekdotes terug. “Een jongen pakte mijn hand, nam me mee en bracht me naar de knuffelbeer-caravan, waar acht vrienden van hem zaten, tussen honderden knuffelberen, ze maakten een foto hadden wat lol en ieder vervolgde weer zijn weg.” “Ik reed mijn vriendin rond in een rolstoel en toen de wielen vastliepen in het stuk met de houtsnippers bij de WC’s kwamen er gelijk mensen toesnellen die haar met stoel en al verder droegen.”

Ziehier het dilemma voor de organisatie: het Lowlandsgevoel waarvoor mensen naar het festival komen kun je niet programmeren, die creëren mensen zelf en geven ze door aan nieuwe bezoekers (‘dat moet je eens meemaken’). En hoe meer die verhalen de geur krijgen van ‘vroeger was het pas leuk’ treedt de slijtage in. Je kunt niet op Theo blijven teren. Omdat je hier als organisatie maar een beperkte greep op hebt kiest eigenaar MOJO er vanuit commercieel oogpunt voor om steeds weer nieuwe festivals en concepten in de markt te zetten. De succesvolle magneetbar op Lowlands is inmiddels een eigen festival en MOJO is het festival ‘Down The Rabbit Hole’ gestart waar met nieuwe vormen van betrokkenheid en eigenaarschap van het festival wordt geëxperimenteerd, zoals het letterlijk meebouwen aan het festivalterrein door de bezoekers. Deze export van vernieuwing legt wel een hypotheek op de toekomst van Lowlands en kan onbedoeld bijdragen aan slijtage van het Lowlandsgevoel. De impliciete boodschap: spannende nieuwe dingen gebeuren elders. Je hoort het ook al op het terrein: “Into the Great Wide Open is nog echt leuk en Lowlands wordt me te commercieel.” Als dit soort geluiden steeds sterker gaan resoneren, is het gedaan met het Lowlandsgevoel.

Lowlands als lichte gemeenschap
Zou het nu zo erg zijn dat Lowlands op een gegeven moment voorbij is? Het aanbod aan alternatieven is gigantisch. Niet voor niets wordt er al jaren gesproken over ‘festivalisering van de stad’, ‘spektakelmaatschappij’, ‘beleveniseconomie’ en ‘evenementensamenleving’. De onrustige moderne mens wil vermaakt worden, raakt snel verveeld en zoekt weer nieuwe impulsen. De enorme groei van evenementen, festivals en horeca is daar een antwoord op maar creëert die onrust zelf ook weer. Want wat de Lowlandgangers koesteren is juist niet de vrijblijvendheid van drie dagen vermaakt worden. Het alom geroemde saamhorigheidsgevoel past niet in het beeld van mensen op zoek naar steeds weer nieuwe impulsen. Een metafoor die daar meer recht aan doet is die van Lowlands als lichte gemeenschap. Dat concept is in 2004 gemunt door Menno Huurdekamp en Jan Willem Duijvendak in hun boek ‘kiezen voor de kudde’. Daarmee doelen ze op relatief losse verbanden van mensen met dezelfde interesses of ervaringen, zonder strakke normen of afspraken en met een lage toetredings- en uittredingsdrempel. Dit in contrast met de traditionele verzuilde samenleving met zijn soms verstikkende geborgenheid en dwingende normen. De lichte gemeenschap staat voor de mens die zich aan die dwingende verbanden ontworstelt maar voor wie individualisering niet het antwoord hoeft te zijn. Mensen sluiten zich aan bij meerdere lichte verbanden op zoek naar bevestiging, nieuwe collectieve ervaringen en bondgenootschappen. De stad, het internet en festivals zijn de belangrijkste vind- en ontmoetingsplaatsen voor deze lichte gemeenschappen. Lowlands is bij uitstek zo’n lichte gemeenschap waarbij ieder jaar op een vast tijdstip samen met ‘intieme vreemden’ de saamhorigheid wordt gevierd en van een nieuw verhaal wordt voorzien. De erkenning van die betekenis van Lowlands zou wel eens cruciaal kunnen zijn voor het voortbestaan van het festival.

Lessen voor de stad
Er zijn evidente verschillen tussen het leven in de stad en dit jaarlijkse festival maar vanuit sociaal oogpunt zijn er interessante parallellen. Lowlands als tijdelijke stad met subculturen en enclaves kun je een experimenteerruimte voor stedelijke cultuur noemen, zeker tegen de achtergrond van de ‘festivalisering’ van de stad. Voor stadmakers zie ik vier belangrijke lessen die uit bovengenoemde beschrijving van Lowlands zijn te halen:

1- Leer beter te kijken naar de stad als stelsel van gelaagde en vervlochten lichte gemeenschappen met lage drempels om anderen te ontmoeten en toe te laten (‘intieme vreemden’) Met het (h)erkennen en ondersteunen van die gemeenschappen doorbreek je de dichotomie tussen hechte gemeenschap en individualisering/uitsluiting.

2- Besef dat ‘stad’, stedelijk leven’ en ‘gemeenschap’ producten zijn van gedeelde betekenisgeving. Wat we waarderen is minder het resultaat van hoe de stad wordt gemaakt dan van de betekenis die we er samen aan geven en doorgeven. Die betekenisgeving valt niet te programmeren, maar is wel zichtbaar te maken en te beïnvloeden.

3- Ga op zoek naar diepere betekenislagen onder het collectieve gedrag van mensen. Onder het oppervlakkige beeld dat mensen vermaakt willen worden in onze beleveniseconomie wordt de zoektocht naar nieuwe vormen van saamhorigheid zichtbaar. Dit uit zich o.a. in ‘samen spelen’, ‘verbonden voelen’. ‘nieuwe mensen leren kennen’ en ‘van elkaar genieten’.

4- Collectieve actie en gedeeld eigenaarschap zijn de motor achter gemeenschapszin en saamhorigheid. De legendarisch flashmobachtige acties op Lowlands en het mee kunnen bouwen aan de tijdelijke stad op andere festivals zijn daar uitdrukking van. Het uitlokken en faciliteren van collectieve actie en gedeeld eigenaarschap creëert duurzame betrokkenheid bij de stad. Behandel stadsbewoners dus niet als de vluchtige consument van stedelijke cultuur en vermaak maar vooral als producent en eigenaar ervan.

Frans Soeterbroek
Socioloog en Ruimtemaker
“Dit essay en de gebruikte citaten komen voort uit eigen waarneming en gesprekken op Lowlands 2015 en die van twee andere leden van team ‘learning from Lowlands’ Judith Bos en Lavinia Spruit. De foto’s zijn uit mijn fotoproject ‘intieme vreemden’ waarin ik mensen die elkaar niet kenden heb gevraagd samen het Lowlandsgevoel uit te beelden. Hen allen dank ik voor hun bijdrage.”

Het essay van Frans Soeterbroek is in verkorte vorm ook opgenomen in de publicatie ‘Learning from Lowlands’, die na 8 december verschijnt.

Learning from Lowlands

TropicanaNWA.jpg

Live #6 Meerwaarden!

Delft12 Nov '15

Nederlandwordtanders laat tijdens Live#6 op 8 december voorbeelden zien die een alternatief bieden voor het nog steeds dominante financiële rekenmodel voor ruimtelijke ontwikkelingen. Met korte pitches door ontwerpers, ondernemers, onderzoekers en particuliere initiatiefnemers nemen we alvast een voorschot op deze Nieuwe Spreadsheet. En wij presenteren de uitkomsten van ons onderzoek Learning from Lowlands, met pitches en een publicatie.

meer...

learningfromLL12nov.jpg

Lessen uit Lowlands

Delft12 Nov '15

Leren van een tijdelijk en duurzaam festival voor de stedelijke vraagstukken van nu, dat was het doel van Learning from Lowlands. Onlangs werd het onderzoek afgerond en spraken Nederlandwordtanders en Team Lowlands op de TU Delft over hun bevindingen en de uitkomsten met Eric van Eerdenburg/directeur Lowlands en Ronny Hooch Antink/directeur LOC7000.

meer...

6LearningfromLowlandsNederlandwordtander.jpg

Verslag Learning from Lowlands #1

Biddinghuizen25 Aug '15

Gewapend met een fotocamera en aantekenboekje dompelde Nederlandwordtanders zich op 22 augustus samen met een team van ruimtelijke professionals en TU studenten onder in de tijdelijke stad Lowlands, als start van het onderzoek ‘Learning from Lowlands’. Hoe kunnen ruimtelijke professionals leren van de tijdelijke, lichte, experimentele vorm van stedenbouw op Lowlands en hoe kunnen wij dat overbrengen naar een breder publiek?

meer...

LearningfromLowlandsniews.jpg

Start Learning From Lowlands

Biddinghuizen21 Aug '15

Een festival met 48.000 bezoekers als tijdelijke stad. Op zaterdag 22 augustus is Lowlands ons onderzoeksterrein en dompelt Nederlandwordtanders zich samen met een team van ruimtelijke professionals en TU studenten onder in deze tijdelijke stad, als start van ons onderzoek ‘Learning from Lowlands’.

meer...

LL1413BartHeemskerkHQkopie.jpg

Nederlandwordtanders deze zomer

31 Jul '15

Genoeg te doen deze zomer! Onze videokamer staat vol nieuwe films en in augustus gaan wij met een onderzoeksteam naar Lowlands.

meer...

lowlands2014.jpg

Learning from Lowlands

09 Jul '15

Tijdelijkheid, energie, afval, infrastructuur, geld, veiligheid, wonen, circulaire stromen van de stad. Lowlands is net een gewone stad, waar alle ruimtelijke vraagstukken van nu zich in gecondenseerde vorm afspelen. Tijdens dit ‘lifestyle festival met duurzaam karakter’ wordt er volop geëxperimenteerd met water, afval, energie, veiligheid, geld en tijdelijke bouwwerken. Bekende ruimtelijke fenomenen krijgen hier een andere organisatie- en verschijningsvorm. Nederlandwordtanders vraagt zich af hoe ruimtelijke professionals kunnen leren van deze tijdelijke, lichte en experimentele vorm van stedenbouw en organiseert Learning from Lowlands tijdens het Lowlands Festival op 21-23 augustus.

meer...

NLwordtanders5JudithQuax01.jpg

Verslag Live #5

Den Haag24 Jun '15

Circulair bouwen, energietransitie, sociale innovatie, technologische vernieuwing: ontwerpers leveren een belangrijke bijdrage aan de grote maatschappelijke opgaven van dit moment. Maar, wie zijn daarvan de mogelijkmakers? En kunnen ruimtelijke vernieuwers ook een bijdrage leveren aan het huisvesten van vluchtelingen? Daar ging het onder meer over tijdens Nederlandwordtanders Live #5 ‘Mogelijkmakers van ruimtelijke vernieuwing’. Het was een inspirerende avond op 18 juni in de New World Campus in Den Haag, met bevlogen mensen, prikkelende pitches van vijf minuten en alle ruimte voor ontmoeting op een bijzondere locatie. Lees hieronder het verslag. Alle pitches zijn gefilmd en te bekijken in het dossier mogelijkmakers of in onze videokamer.

meer...

bettershelterikea.jpg

Live #5 Mogelijkmakers van ruimtelijke vernieuwing

Den Haag26 May '15

Circulair bouwen, energietransitie, sociale innovatie, technologische vernieuwing: ontwerpers leveren een belangrijke bijdrage aan de grote maatschappelijke opgaven van dit moment. Maar, wie zijn hun mogelijkmakers? Daar gaat het onder meer over tijdens de bijeenkomst Nederlandwordtanders/Live #5.

meer...

DakparkNederlandwordtanders3th.png

Call for projects IABR 2016

28 Apr '15

De stad heeft de toekomst. Hier woont de meerderheid van de wereldbevolking en kunnen we creatief het hoofd bieden aan de grote, wereldwijde opgaven als klimaatverandering, ongelijkheid, isolement, uitputting van grondstoffen en hardnekkige werkloosheid. IABR–2016 wil het platform zijn voor creatieve coalities van ontwerpers en stakeholders met nieuwe ideeën en verbeeldingen van de stad van de eenentwintigste eeuw, en roept hen op voor 4 juni projecten in te zenden.

meer...

afscheidFritsvanDongennwaMerlijnMichon.jpg

Live #4 Mogelijkmakers

Haarlem18 Mar '15

Dit jaar gaat Nederlandwordtanders op zoek naar de mogelijkmakers van de nieuwe bouwcultuur. Tijdens Live #4, onderdeel van het afscheidssymposium ‘Naar een nieuwe bouwcultuur’ van Rijksbouwmeester Frits van Dongen op 18 maart, illustreerden negen prikkelende pitches over vier praktijkvoorbeelden de rol van deze mogelijkmakers.

meer...