• /files/pro/i_0013/buurtmoestuin_braakliggend_Stedelijke_Vernieuwing_Geuzenveld.jpg
  • /files/pro/i_0013/magneetfestival_braakliggen_Zeeburgeiland.jpg
  • /files/pro/i_0013/maisveld_tijdelijk_Zuidas.jpg

Braakliggende terreinen

Sinds de crises van 2008 liggen in Amsterdam en Zaanstad vele terreinen braak. Onder de noemer 'Manifest Leegtevol' (nu bekend als 'Ondertussen') stortten in de zomer van 2010 ongeveer dertig ruimtelijk betrokken slimmeriken (ambtenaren, ontwerpers, redacteur, tekstschrijvers, kunstenaars) zich op het verzinnen van oplossingen. Goede creatieve ideeën te over, maar een overzicht van braakliggende terreinen ontbrak. Een aantal (www.temarchitecture.com) startte zelf - als een vorm van 'overheidshacken' - een inventarisatie van braakliggende terreinen via Google Maps. Tegelijkertijd zetten de Zaanse en Amsterdamse ambtenaren in op een interne ambtelijke lobby. Inmiddels zijn 200 professionals aangesloten bij Ondertussen en is er een interactieve kaart gerealiseerd met een overzicht van en informatie over de braakliggende terreinen in Amsterdam, Zaanstad, IJmuiden en Diemen. Een uitnodiging aan de samenleving om met initiatieven te komen voor het gebruik van braakliggende terreinen.

Sinds de crises van 2008 liggen in Amsterdam en Zaanstad vele terreinen braak. Onder de noemer 'Manifest Leegtevol' (nu bekend als 'Ondertussen') stortten in de zomer van 2010 ongeveer dertig ruimtelijk betrokken slimmeriken (ambtenaren, ontwerpers, redacteur, tekstschrijvers, kunstenaars) zich op het verzinnen van oplossingen. Goede creatieve ideeën te over, maar een overzicht van braakliggende terreinen ontbrak. Een aantal(www.temarchitecture.com) startte zelf - als een vorm van 'overheidshacken' - een inventarisatie van braakliggende terreinen via Google Maps. Tegelijkertijd zetten de Zaanse en Amsterdamse ambtenaren in op een interne ambtelijke lobby. Inmiddels zijn 200 professionals aangesloten bij Ondertussen en is er een interactieve kaart gerealiseerd met een overzicht van en informatie over de braakliggende terreinen in Amsterdam Zaanstad, IJmuiden en Diemen. Een uitnodiging aan de samenleving om met initiatieven te komen voor het gebruik van braakliggende terreinen.

Andere initiatiefnemer

'Het project Braakliggende Terreinen is een initiatief van mensen uit de samenleving en ambtenaren. Er moest een linking point komen naar het bestuur. Initiatiefneemster van de community en collega Sacha Stolp (Ingenieursbureau Amsterdam) maakte een mooie glossy folder, die goed viel bij de wethouder. Vervolgens moesten Sacha en ik door het ambtelijk apparaat. Toch bleef er veel verzet komen vanuit de verschillende projectbureaus. Pas toen aan het bestuur en apparaat duidelijk gemaakt kon worden dat er al op veel plaatsen initiatieven werden ontplooid om tijdelijke gebruik te maken van braakliggende terreinen kwam er meer draagvlak. Door op LinkedIn een groep aan te maken, waardoor we konden aantonen hoe groot onze achterban was, ging het bestuur om. Groenlinks en de SP kwamen op dat moment ook met een raadsvoorstel over braakliggende terreinen.

Voor het maken van de gewenste openbare kaart met braakliggende terreinen lieten we een aantal dogma's varen die tot dan toe altijd golden binnen het handelen van de overheid. Voor het maken van de kaart streefden we niet naar compleetheid en correctheid. We deden het met de gegevens die wij kenden, ook al waren die soms niet up-to-date, en zetten er een disclaimer onder waardoor partijen zich meldden om foutieve informatie op de kaart te corrigeren. Bij eerste publicatie bevatte de kaart ook nog witte vlekken, gebieden waar de stadsdelen geen informatie over wilde verstrekken. Door publicatie ontstond ook daar een dynamiek om informatie aan te leveren, omdat nu heel zichtbaar werd wie niet mee wilde werken aan een open source systeem. En daarmee ontstond een zelfcorrigerend systeem.'

Andere opdrachtgever

'Uiteindelijk is de wethouder Ruimtelijke Ordening en Grondzaken Maarten van Poelgeest de opdrachtgever voor de kaart van de Braakliggende Terreinen.'

Andere overheid

'In dit geval kwam de overheid, het ambtelijk apparaat zelf, met een manier om posities aan te bieden in plaats van ze zelf intern gemeentelijk te houden. We zien dat er nog steeds deelgemeenten zijn waar de ontwikkeling van braakliggende terreinen door bewoners niet goed van de grond komt. Waar men door conventionele protocollen nog te veel tegenwerking van de gemeente ondervindt en bottom-up projecten geen doorgang kunnen vinden. De kaart blijkt het beste te werken in de stedelijke context van de stedelijke vernieuwingsgebieden. Daar vindt je ook actieve burgers die hun woonomgeving willen verbeteren. Dat werkt niet in de gebieden waar minder mensen wonen.'

Ander ontwerp

'De ontwikkeling van de braakliggende terreinen levert geheel andere ontwerpen op. Allereerst omdat alles tijdelijk moet zijn. Het zijn flexibele en dynamische ontwerpen. Fysiek betekent dat er veel op wielen staat en verplaatsbaar is. In concept betekent dat dat een ontwerp niet een vooropgesteld idee is, maar de uitkomst van het proces. Zo krijgt het ontwerp gaandeweg vorm.'

Andere kennis

'Bij de ontwikkeling van de braakliggende terreinen wordt veel kennis gehaald uit aangrenzende vakgebieden als stadslandbouw (Boleniustuin), energieopwekking, waterzuiveringstechnieken (BreakLand), bodemsanering door planten (Keuvel Volharding) en voedsel. Deze nieuwe projecten betrekken veel nieuwe kennis, maar genereren deze ook in ruime mate. Nieuwe kennis voor de verschillende domeinen, maar vooral ook proceskennis. Ook de kennis van de nieuwe Nederlanders, die vaak een rurale achtergrond hebben, blijkt heel waardevol te zijn in de stad. Zo woont er in de Indische buurt een Surinamer die zijn in Amsterdam verbouwde groenten en fruit nu zelfs naar Suriname exporteert.'

Andere samenwerkingspartijen

'De opgaven en samenwerkingen zijn nu heel anders dan vroeger. Werd vroeger een bouwopgave aangepakt door een projectteam, nu wordt aan een 'zijnsopgave' samengewerkt tussen en met de bevolking. Het is (culturele) programmering. Je ziet andere transacties, zoals 'makkies' of 'noppes', en zo ontstaat er ruilhandel. De overheid maakt projecten niet langer mogelijk door geld te geven maar stelt bijvoorbeeld knowhow en een netwerk ter beschikking.'

Andere opgave

'Van stad maken naar stad zijn. Het gaat erom dat we een goede samenleving kunnen maken die gebaseerd is op wat we hebben, op wat er al is. De opgave verandert omdat we niet meer zo maar ergens een grote laag zand opspuiten en weer opnieuw 'tabula rasa' beginnen. Het gaat erom het nu te doen met wat er is. Hoe je dat bestaande kan inzetten, en hoe je het met de betrokken mensen kan doen. We moeten af van de economie van de overvloed. Tot slot raad ik ter relativering van bovenstaande twee boeken aan van de Vlaamse auteur Dimitri Verhulst: 'De helaasheid der dingen' en 'Godverdomse dagen op een godverdomse bol'.

tijdelijke openbare ruimte natuur

nwa_jurgen_hoogendoorn.jpg